• GENEL
  • Python nedir?
  • Niçin Python Bu Kadar Yaygın?
  • Python Kurulumu
• İLK PYTHON KODUNUZ (NASIL ÇALIŞTIRALIM?)
  • İnteraktif Komut Satırı
  • Kod Editörü (IDE)
  • Online Editörler
• PYTHON YAZIM KURALLARI
  • Indentation (Girinti / Satırbaşı)
  • Yorum Satırı
  • İsimlendirme Kuralları
• TEMEL ESASLAR
  • Değişkenler (Variables)
  • Basit Tipler (Primitive Types)
  • Metinsel Tipleri (Strings) Anlamak
  • Operatörler (Operators)
  • Kullanıcıdan Girdi Almak (User Inputs)
  • Tip Dönüşümleri (Type Conversion)
  • Python Dosyaları
• KOŞULLAR
  • if Statement (if İfadesi)
  • if - else
  • elif Statement (elif İfadesi)
• DÖNGÜLER (LOOPS)
  • for Döngüsü (Loop)
  • while Döngüsü (Loop)
• DATA YAPILARI
  • Diziler (Lists)
  • Demetler (Tuples)

BU BOLUMLER GUNCELLENIYOR...

* Tuples
* Sets
* Dictionaries

• Fonksiyonlar
• Nesne Tabanlı Programlama ve Python

1. GENEL

1.1 Python Nedir?

Python üst seviye (high-level), çoklu model (multi-paradigm) bir programlama dilidir. Çoklu model diyoruz çünkü hem fonksiyonel hem de nesne tabanlı programlamayı destekler. Bu bir ağız dolusu ifade size bir şey ifade etmiyorsa aldırmayın. İlerleyen bölümlerde sırası geldikçe bu konuları kavrayacağız.

Ayrıca Python dinamik yazımlı bir programlama dilidir. Ancak tip kontrolünde katı değildir. Yani Javave C#gibi diller daha siz yazarken kodunuzdaki nesnelerin tipini kontrol ederken Pythonbunu yapmaz ve sizin yazmanıza izin verir. Bunun yerine yazdığınız kod çalışma zamanında (run time) kontrol edilir. Bu bazen hatalı tip kullanımına neden olsa da esnekliği yüksek bir dil olduğu için çok hızlı geliştirmryr imkan verir.

Python 1980' lerin sonunda tasarlandı ve adını BBC televizyonunda gösterimde olan Monty Python’s Flying Circus (Monty Piton'un Uçan Sirki) isimli bir şovdan aldı. Hollandalı bir programcı olan Guido van Rossum ilk Python uygulamalarını ABC isimli başka bir programlama dilinden esinlenerek 1989 yılında oluşturdu.

Python 2.0 versiyonu 16 Ekim 2000 yılında ve Python 3.0 versiyonu ise 3 Aralık 2008 yılında piyasaya sürüldü. Python 3.0 büyük değişiklik ve yenilikler içerir ve bir önceki 2.0 versiyonu ile tam uyumlu değildir. Bu yazının yazıldığı tarih itibariyle Pyton 3.11 versiyonu yayımlanmıştır ve hala da güncellenmeye devam etmektedir. Bu rehber Python 3 versiyonu için hazırlanmıştır.

1.2 Niçin Python Bu Kadar Yaygın?

Bu sorunun en iyi cevabı Python' ın ana özelliklerinde gizli. Sıralayacak olursak;

• Ücretsiz ve açık kaynak
• Hemen her ortamda çalışabilir. (Linux, Windows, Mac, FreeBSD, Entegre Cihazlar ...)
• İnanılmaz geniş ve kullanmaya hazır kütüphaneler
• Çoklu model (Fonksiyonel veya Nesne Tabanlı)
• İyi bir topluluk (community) desteği
• Web geliştirme, otomasyon, data bilimi ve makine öğrenmesi, yazılım testi gibi çok geniş kullanım alanı
• Diğer dillere göre kolay öğrenme eğrisi olması

Listeye bakınca Python 'ın StackOverFlow 2022 anketlerinde Javascript' ten sonra en çok kullanılan 2'nci dil seçilmesine şaşırmamak gerekir. Bu listeyi daha da uzatabiliriz.

Kısacası yaşayan, iyi bir topluluk desteğine sahip ve zengin bir dil olması ile Python öğrenmeye değen bir programlama dilidir.

1.3 Python Kurulumu

https://www.python.org adresine gidin ve Downloads menüsüne tıklayın. İşletim sisteminiz için uygun olan paketi indirin. Genelde en son kararlı sürümü size önerecektir. Paketi indirdikten sonra yönergeleri izleyerek kurun.

Eğer işletim sisteminiz macOS ise yukarıdaki kuruluma alternatif olarak homebrew ile (tavsiye edilen yöntem) kurulum yapabilirsiniz.

2. İLK PYTHON KODUNUZ (NASIL ÇALIŞTIRALIM?)⌃

Python kurulumunu tamamladı iseniz, artık kodlarımızı çalıştırabiliriz. Python kodlarını çalıştırmanın iki temel yolu vardır.

• İnteraktif komut satırı ile doğrdan çalıştırma
• Kod Editör ile Python dosyalarını çalıştırma

2.1 İnteraktif Komut Satırı

İşletim sisteminize göre uygun terminali açın ve eğer Windows veya macOS kullanıyorsanız komut satırına python eğer Linux kullanıyorsanız python3 yazın. Bu rehberin kalan bölümlerinde bu komut python olarak kullanılacaktır. Siz işletim sisteminize uygu olanı kullanmalısınız. Aşağıdakine benzer bir ekran görüyorsanız Python bilgisayarınıza doğru kurulmuş ve sistem yolu (environmental variable) doğru ayarlanmış demektir.

~ python
Python 3.10.6 (main, Aug 30 2022, 05:12:36) [Clang 13.1.6 (clang-1316.0.21.2.5)] on darwin
Type "help", "copyright", "credits" or "license" for more information.
>>>

Yukarıda yazdığınız python komutu ile python konsoluna giriş yaptınız. Buna REPL da denir. Yani Read-Evaluate-Print-Loop (Oku-Değerlendir-Ekranda göster-Tekrar komut satırına dön)

Ekran çıktısında kullandığınız Python sürümünü görebilirsiniz. Ekranda bulunan >>> bize Python konsolunu kullandığımızı ve onun içinde olduğumuzu gösterir.

Şimdi ilk Python kodumuzu deneyelim. Basit bir toplama yapalım.

~ python
Python 3.10.6 (main, Aug 30 2022, 05:12:36) [Clang 13.1.6 (clang-1316.0.21.2.5)] on darwin
Type "help", "copyright", "credits" or "license" for more information.
>>> 1 + 1
2
>>>

Gördüğünüz gibi yazdığınız kod enter tuşuna basar basmaz uygulandı (execute) ve ekranda sonucu gösterdi.

Python' da en yaygın fonksiyonlardan biri print yani "ekrana yazdır" fonksiyonudur. Bu fonksiyon ile tek ya da çift tırnak kullanılabilir.

~ python
Python 3.10.6 (main, Aug 30 2022, 05:12:36) [Clang 13.1.6 (clang-1316.0.21.2.5)] on darwin
Type "help", "copyright", "credits" or "license" for more information.
>>> print('Merhaba izleogrenkodla')
Merhaba izleogrenkodla
>>>

Tebrikler ilk Python kodlarınızı şimdiden yazdınız.

2.2 Kod Editörü (IDE)

REPL anlık sonuçları görmek için çok pratik bir yöntem olsa da, Python programlama için bir IDE (Integrated Development Environment) 'ye ihtiyaç duyarız. IDE, Entegre edilmiş geliştirme ortamı ya da kod editörü diye çevrilebilir. IDE'ler yazdığımız kodun yazım kontrolü, otomatik tamamlama, farklı bölümleri farklı renklendirme (code highlighting) gibi birçok kolaylık sağlarlar.

Ayrıca python kodlarımızı tek satırlık komutlar yerine sonu .py uzanlıtı Python dosyalarında tutar ve bu dosyaları çalıştırırız. REPL ile bunları yönetmek mümkün değildir. IDE' ler klasör ve dosya yönetimi açısından gereklidir.

Python ile geliştirme yapacağınız birçok IDE var. En çok bilinenleri VS Code ve Pycharm. Siz istediğiniz bir editörü seçebilirsiniz, izleogrenkodla olarak bizim tercihimiz VS Code.

VS Code editörünü bu adresten indirip kurabilirsiniz. Kurulum gerçekten çok basit, sadece yönergeleri izleyin. VS Code kurduktan sonra en sol menü çubuğundan eklentilere tıklayın ve arama çubuğuna Python yazın. Ekrana gelen eklentilerden Microsoft tarafından sunulan official Python eklentisini kurun. Bu VS Code editörünün Python kodlarını otomatik algılamasını, tamamlamasını ve renklendirmesini sağlayacak.

Python kodlarınızı yazacağınız bir klasör oluşturun. Örneğin biz dosyalarım altında python_rehberi isimli bir klasör oluşturduk.

VS Code ile bu klasörü Open Folder tuşuna basarak açın ve program.py isminde bir dosya oluşturun. Dosyanın içine aşağıdaki kodu yazın. Kod basitçe ad isminde bir değişken oluşturuyor ve ona izleogrenkodla değerini atıyor. Sonrada bunu ekranda yazdırıyor. Bu konuyu ilerleyen bölümde açıklayacağız şimdilik sadece dosyanızı oluşturun.

Dosyanızdaki değişiklikleri kaydedin ve VS Code Terminal menüsünden New Terminal tuşuna basın. Bu VS Code içinde bir komut satırı açacaktır. Komut satırına python program.py yazın. Bu dosyamızdaki kodu okuyup çalıştıracaktır.

2.3 Online Editörler

Python öğrenirken işinize çok yarayacağını düşündüğümüz iki araçtan bahsedeceğiz. Bunlardan ilki siz kodunuzu yazdıkça görsel olarak kodun ne yaptığını gösteren Python Tutor, diğeri ise pythondahil onlarca değişik programlama dilini doğrudan yazabileceğiniz repl.it

Python Tutor

Python Tutor kod görselleştirme aracıdır. Kodunuzu çalıştırırken her adımda size ne olduğunu gösterir. Bu sayede yeni programlamaya başlayanların en çok zorlandığı bölümlerde çok işe yarayan bir araçtır.

Bu rehberde bulunan çoğu konuyu bilgisayarınıza hiçbir şey kurmadan Python Tutor ile yapabilirsiniz. ancak yine de hatırlatalım Python Tutor tam kapsamlı bir geliştirme editörü ya da ortamı değildir. Bu nedenle Python ve VS Code editörü bilgisayarınıza kurmanızı şiddetle tavsiye ederiz.

repl.it

repl.it Python da dahil olmak üzere birçok dilde geliştirme ortamınızı online oluşturup direkt kodlamaya başlayabileceğiniz bir uygulama. Python Tutor' dan farklı olarak rpel.it tam bir geliştirme ortamı sunar.

Siteye kaydolun (ücretsiz) ve Create butonuna basıp ardından Python 'ı seçin. Daha sonra projenize bir isim verin ya da önerilen ismi kbul edin ve Create Repl butonuna basın.

Online editor açılacak main.py dosyası oluşturulmuş olacaktır. burada istediğiniz klasör ve dosyaları oluşturarak projenizi geliştirebilirsiniz.Dosyanızda kodlarınızı yazdıktan Run tuşuna basın ve kodunuzu çalıştırın.

3. PYTHON YAZIM KURALLARI⌃

Python ana prensiplerinden biri de insanoğlu tarafından kolay okunabilecek bir dil oluşturmaktır. Bu nedenle diğer dillerde olduğu gibi ilave sembol ve yapılara ihtiyaç duyman okunması kolay bir dildir. Elbette her dilde olduğu gibi Python da kendine özgü kurallara sahiptir.

3.1 Indentation (Girinti / Satırbaşı)

Aşağıdaki örnek kod parçasında scope yani blok konseptini açıklamaya çalışalım. Bu örnekte bir fonksiyon var. Bu sizin için bir anlam ifade etmiyorsa endişelenmeyin fonksiyonlar konusunu ileride öğreneceğiz.

def carp_yazdir(number1, number2):
    print(number1 * number2)

Yukarıda carp_yazdir isminde bir fonksiyon tanımlıyoruz. Bu fonksiyon number1 ve number2 iki adında iki değer alıyor. İlk satır fonksiyonu tanımlama satırı.

Farkettiğiniz gibi ikinci satır bir girinti ile başlıyor. Bu girinti bize ikinci satırın ilk satırın kapsama alanı içinde olduğunu gösterir. Ya da bunu şöyle ifade edebiliriz: İkinci satır carp_yazdir fonksiyon bloğuna (scope) aittir.

Javascript, C#, Java gibi birçok yaygın dil scope ya da blok belirlemek için süslü parantez kullanır. bu dillerde her satır sonunda da noktalı virgül vardır. Eğer yukarıdaki fonksiyonu Javascript ile yazmış olsaydık aşağıdaki gibi olurdu.

function carp_yazdir(number1, number2) {
    console.log(number1 * number2)
}

Fakat Python' da bu noktalı virgüller ve süslü parantezler yoktur. Sadece indentation (girinti) vardır. bu nedenle indentation önemlidir ve indentation' da hata yapılırsa kod ya hiç çalışmaz ya da doğru çalışmaz.

3.2 Yorum Satırı

Yorum satırları programlama dillerinin çalıştığı anda dikkate almadıkları ve es geçtikleri satırlardır. Programımıza bir not ya da bilgi eklemek istediğimizde yorum satırlarını kullanırız. Bu sayede kodumuzu dokumante ederiz. Komut satırları hem bizim hem de projede beraber çalıştığımız takım arkadaşları için önemlidir. Çünkü bir kodu yazdıktan bir süre sonra tekrar geri döndüğünüzde size rehberlik eder ve kod okumanızı hızlandırır.

Python programlama dilinde yorum satırı eklemek için hashtag karakteri # kullanılır. Aşağıdaki satırlar Python tarafından çalıştırılmaz ve es geçilir.

# İlk yorumumu yazıyorum.
# İkinci yorumumu yzıyorum

Maalesef Python' da çoklu yorum satırı eklemek mümkün değildir bu nedenle yorum olan her satırın başına # eklemek zorundayız.

3.3 İsimlendirme Kuralları

Python'da varsayılan olarak snake_case isimlendirme kuralı kullanılır. Bu kural genel olarak küçük harf kullanmayı ve her kelimenin arasına alt tire _ işareti koymayı kapsar.

Python'da yazılan bir ifade büyük ve küçük harf hassatır. Yani ilk_listem ile Ilk_Listem aynı gibi görünseler de iki ayrı şeydir. Belirttiğimiz gibi Python dilinde çoğu zaman küçük harfler kullanılır. Bazı yapıların tanımlamasında ise büyük harfle başlanır. Örneğin ileride göreceğimiz class (Sınıf) yapıları büyük harfle tanımlanır. Sırası geldikçe bu konulardan bahsedecğiz.

4. TEMEL ESASLAR⌃

4.1 Değişkenler (Variables

Devam etmeden önce bir hususu hatırlatmakta yarar var. Bu rehber boyunca kodları gördüğünüz kod snippet sağ üstüne mouse ile gelirseniz, Copy butonunu görebilirsiniz. Bu sayede istediğiniz kodu kopyalayabilirsiniz.

Değişkenler (variables) boş kutulara benzetilebilir. Nasıl bir kutunun içinde bir şey saklarsınız, gerektiğinde kutudan çıkarır ve bazen içine başka bir şey koyarsınız, değişkenler de belirli değerleri saklamak için kullanılır. Bir değişken oluşturduğunuzda hafızada (memory) bir yer tutar. Birçok programlama dili bir değişkenin önceden tanımlanmasını gerektirir. Ancak Python' da buna ihtiyaç yoktur. Değişkeni yazıp ona bir değer atadığımız anda Python otomatik olarak önce onu oluşturur ve sonra değeri ona atar.

ad = "izleogrenkodla"
hedef = "IT konularını en basit haliyle anlatmak"
makale_sayisi = 11

Yukarıda değişkenlerimizi tanımladık. Şimdi onları ekrana yazdırabiliriz.

print(ad)
print(hedef)
print(makale_sayisi)

ve kodun çıktısı;

izleogrenkodla
IT konularını en basit haliyle anlatmak
11

Sayılar değişken isminde kullanılabilir ama bir değişken isimi sayı ile başlayamaz. Ya bir harfle başlamalıdır ya da alt tire ile başlayabilir. @, $ gibi özel karakterler kullanılamaz. Bunların yanında Python' a özel anahtar kelimeler (keywords) de değişken ismi olarak kullanılamaz. Örneğin print gibi. Tüm anahtar kelime listesine buradan erişebilirsiniz.

4.2 Basit Tipler (Primitive Types)

Basit tipler, temel data yapılarıdır. Bunları sıralayacak olursak;

• Sayılar (Integers)
• Ondalıklı Tipler (Floats)
• Metinsel tipler (Strings)
• Doğru-Yanlış (Boolean)

Integers

Bu tipler pozitif ve negatif tam sayılardır.

derecem = 84

Floats

Eğer ondalık kullanmak istersek tipimiz float olmalıdır.

tam_derecem = 84.30

Strings

Bu ifadenin tam Türkçe karşılığı yok gibi ama metinsel ifadeler diyebiliriz. Strings deyince aklımıza harfler, kelimeler, karakterler gelmeli. Tek satır bir string yazıyorsak tek ' ' ya da çift " " tırnak işareti kullanırız. Eğer çok satırlı bir string yazıyor isek üçlü tırnak kullanırız.

ad = "Ali"
konu = 'Python'
benim_fikrim = "Python 10 numara bir dil!"
alisveris_listem = """
Limon
Marul
Üzüm
"""

String ifade içinde tırnak işareti kullanmamız gerekiyor ise dışarıdaki tırnak işaretini tek kullandı isek içeridekini çift kullanabiliriz ya da tam tersi. Diğer bir yöntem ise programcılıkta kaçma karakteri escape character denen karakteri kullanmak. Python'da \ escape karakterdir. Bu karakter kendinden sonra gelen karakteri direkt string içinde yazdırır. Örneklerle daha iyi anlaşılacaktır.

# Dışarıda tek tırnak
gunun_sozu1 = 'En değerli "hazine" sağlığımızdır.'

# Dışarıda çift tırnak
gunun_sozu2 = "Akıl yaşta değil 'başta' dır."

# Escape karakter ile
gunun_sozu3 = "Sakla \"samanı\" gelir zamanı."

Yukarıda son değişkende escape karakter kullandık. Dolayısıyla samanı kelimesinden önceki ve sonraki çift tırnaklar bir string ifadenin başladığını ya da bittiğini belirtmiyor. Çünkü tırnak işaretinin Python' daki görevinden kaçtık ya da escape yaptık. Onun yerine bu işaretler sadece tırnak işareti belirtiyor.

Boolean

Boolean veritipi doğru (True) ve yanlış (False) olmak üzere iki değer alabilir.

ali_ayseden_buyuk = True
ali_ayseden_buyuk = False

Tip Kontrolü (Checking type)

Bu kısmı bitirmeden önce Python' da tip kontrolü nasıl yapılır bir gözatalım.

Python'da tip kontrolü için type() fonksiyonu kullanılır. Tipini kontrol etmek istediğiniz değişkeni (variable) bu fonksiyon içinde argüman olarak kullanmanız gerekir.

Parametre ve Argüman konusunu fonksiyonlar konusunda detaylı olarak göreceğiz. type fonksiyonu için yapmanız greken tipini öğrenmek istediğiniz değişkeni parantezler içine yazmanız.

name = Ali
type(name)

Yukarıdaki kod name değişkeninin tipini bize geri döndürür ancak biz onu göremeyiz. Onu ekranda görmek istersek bir de yazdırmamız gerekir. Bu nedenle kodu şu şekilde yazalım.

name = Ali
print(type(name))

ve çıktı;

<class 'str>'

Gördüğünüz gibi fonksiyonlar iç içe de kullanılabilir. Yukarıda önce name isminde değişken tanımladık. En içeriden başlarsak önce bu değişkenin tipini bulduk sonra da yazdırdık. Tahmin ettiğiniz gibi name değişkenin tipi bir string.

4.3 Metinsel Tipleri (Strings) Anlamak

Index

String tipi aslında birden fazla karakter dizisidir. Bu dizide her bir karakterin dizin içindeki işaret numarası yani index numarası vardır. Index mumarası soldan sağa 0' dan, sağdan sola ise -1' den başlar.

Hemen bir örnek verelim. Aşağıda `name` isminde bir değişken (variable) tanımlıyoruz ve "izle öğren kodla" değerini bu değişkene atıyoruz.

name = 'izle öğren kodla'

Şimdi soldan ikinci karakteri yazdırmak istediğimizi düşünelim. Bu z harfidir. Bunun için Python' a doğru index bilgisini söylememiz gerekir. Aşağıdaki tabloda index numaraları soldan ve sağdan gösterilmiştir.

Gördüğünüz gibi z harfinin index numarası soldan 1 ve sağdan -15' tir. Her iki index numarası da bize aynı değeri verir. Index numaraları değişkenin adının yanında köşeli parantez içinde belirtilir. Aşağıdaki örneklere bakalım:

print(name[1])
print(name[-15])

bu iki satırın çıktısı;

z
z

Yani her ikisi de birbirine eşit. O zaman şöyle diyebiliriz:

name[1] == name[-15]

String Uzunluğu

Bir string' in uzunluğunu bulmak için len fonksiyonunu kullanırız.

print(len('Test Automation'))

15

Slicing (Dilimleme)

Index' lerin yardımıyla bir string' in istediğimiz bölümünü dilimleyip alabiliriz. Buna slicing denir.

my_film = 'Lord of The Rings'
print(my_film[0:4])

Lord

Yukarıda my_film[0:4] ifadesini kullandık. Bu 0 ile 4' üncü index arasındaki karakterleri alır. Burada sıfır dahildir 4 hariçtir. Yani sıfırdan başla 4'e kadar git 4 hariçdemektir.

Concatenation (Birleştirme)

İki veya daha fazla string ifadesini + operatörü ile birleştirerek tek bir string haline getirebiliriz.

name = 'Ahmet'
surname = 'Güçlü'
full_name = name + ' ' + surname
print(full_name)

Ahmet Güçlü

Case Conversion (Harf Dönüştürme)

upper() metodu tüm karakterleri büyük harfe, lower() metodu ise küçük harfe dönüştürür.

buyuk_harf = 'Izle Ogren Kodla'.upper()
kucuk_harf = 'Izle Ogren Kodla'.lower()
print(buyuk_harf)
print(kucuk_harf)

IZLE OGREN KODLA
izle ogren kodla

String' lerle daha birçok metod kullanabiliriz. Biz burada sadece en çok kullanılanlarını göstermeye çalıştık. String ifadesini incelemek isterseniz Python dokümanlarını inceleyebilirsiniz.

4.4 Operatörler (Operators

Assignment (Atama) Operatörü

= işareti birçok programlama dilinde olduğu gibi Python için de atama operatörü olarak kullanılır. Örneğin:

benim_yasim = 19

Bu bir atamadaır. benim_yasim değişkenine 19 değerini atar.

Arithmetic (Hesaplama) Operatörleri

Bunlar temel matematiksel işlemleri yapabileceğimiz operatörlerdir.

• “+”: Toplam
• “-“: Çıkarma
• “/”: Bölme
• “//”: Tam sayı bölme (virgülden sonrasını aşağıya yuvarlar)
• “*”: Çarpma
• “%”: Kalan (bu mod operatörü diye de bilinir.)

print(3 + 6)
print(8 - 1)
print(7 / 2)
print(7 // 2)
print(3 * 6)
print(7 % 2) # 7 ikiye bölünürse geriye 1 kalır. (2 * 3) + 1

9
7
3.5
3
18
1

Comparison (Karşılaştırma) Operatörlei

Bu operatörler iki değeri karşılaştırmak için kullanılır.

• “==” : Eşittir. (Bildiğimiz eşittir iki tane eşittir ile yapılır.)
• “!=” : Eş değildir.
• “<" : Küçüktür.
• “<=": Küçük eşittir.
• “>” : Büyüktür.
• “>=” : Büyük eşittir.

print(6 > 3)
print(5 != 5)
print(2 <= 7)
print('aaa' == 'aaa')

True
False
True
True

Logic (Mantık) Operatörleri

Bu operatörler boolean logic(doğru-yanlış mantığı) işlemleri yapmak için kullanılır.

Boolean Logic:

• "and" : İki ifade de doğru ise doğrudur aksi takdirde yanlıştır.
• "or" : İki ifade de yanlışsa yanlıştır aksi takdirde doğrudur.
• "not" : Doğru ise yanlış, yanlış ise doğrudur.

print(6 > 3 and 'a' == 'a')
print(3 > 6 and 'a' == 'a')
print(3 > 6 or 'a' == 'a')
print(3 > 6 or 'a' != 'a')
print(not(3 > 6))

True
False
True
False
True

Operatörlerin değişik öncelik sıraları vardır. Aşağıdaki tablo en çok kullanılan operatör ve sıralamalarını göstermektedir.

4.5 Kullanıcıdan Girdi Almak (User Inputs)

Kullanıcıdan bir girdi isteği yapmak için input() fonksiyonu kullanılır. Bu fonksiyon çalıştığında program komut satırında kullanıcının bir giriş yapması için bekler. Bu esnada input() fonksiyonu içinde kullandığımız string ifade kullanıcıya gösterilir.

sehir = input('Lütfen yaşadığınız şehri giriniz: ')

Lütfen yaşadığınız şehri giriniz: İstanbul

print(sehir)

İstanbul

Burada hatırlamanız gereken nokta kullanıcıdan alınan değer her zaman string tipindedir. Yani metinsel tip. Kullanıcı sayı bile girmiş olsa girdiği değerin tipi string' dir.

year = input('Lütfen doğum yılınızı giriniz: ') #Kullanıcı 2000 yazmış olsun.
print(year)
print(type(year))

2000
<class 'str'>

4.6 Tip Dönüşümleri (Type Conversion)

Bazen kullanıcı tarafından sunulan ya da başka kaynaklardan alınan verinin tipi yapacağımız işlemler için uygun olmayabilir. Bir önceki örnekte gördüğümüz gibi kullanıcı doğum yılını normalde yıl olarak girer ama input fonksiyonu bunu her zaman string data tipinde tutar. Örneğin kullanıcı 2001 girer ama bu input fonksiyonu nedeniyle "2001" şeklinde tutulur. Bu durumda string tipinden int tipine dönüştürme yapmamız gerekebilir.

Python' da iki ana tip dönüşüm çeşidi vardır.

• Explicit Conversion (Açık Dönüşüm)
• Implicit Conversion (Kapalı Dönüşüm)

Explicit Type Conversion

Bu dönüşümde bilerek ve isteyerek değişkenin tipini biz değiştiririz. Veriyi bir tipten diğerine dönüştürürüz. Bu tip dönüşümler için Python' da önceden tanımlanmış fonksiyonlar bulunur.

• str()
• int()
• float()
• ...

Bazı kaynaklarda bu tip dönüşüm terimini type casting olarak da görebilirsiniz. Bu tip dönüşüm sadece iki tip birbirine uyumlu ise yapılabilir.

Gelin bu dönüşümü bir örnekle inceleyelim. Aşağıda iki ayrı değişken (variable) oluşturup aynı sayıyı içinde tutalım. Ancak ilki integer olsun ikincisi string

benim_sayim1 = 11
benim_sayim2 = '11'

Bunları ekrana yazdırırsak aynı sonucu verir.

11
11

Görünüşte bu iki değerde aynı gibi görünüyor. Ama bunların tipini kontrol edersek:

print(type(benim_sayim1))
print(type(benim_sayim2)) 

<class 'int'>
<class 'str'>

Gördüğünüz gibi ilk değişken integer, ikincisi ise string tipinde. Tip dönüşümü yapmadan önce bir işlem daha yapalım ve neden tip dönüşümüne ihtiyacımız olduğunu daha iyi anlayalım. yukarıdaki iki değişkenle devam edelim ve tip dönüşümü yapmadan bunları toplamaya çalışalım.

toplam_sayim = benim_sayim1 + benim_sayim2

Bu işlemden sonra

Traceback (most recent call last):
  File "<stdin>", line 1, in <module>
TypeError: unsupported operand type(s) for +: 'int' and 'str'

Python bizim bir string ile bir integer değişkeni toplamamıza izin vermedi ve tip hatası verdi. Bu hatayı engellemek için string olan değişkeni integer tipine Explicit Conversion kullanarak dönüştürüyoruz. Bu dönüşüm için ihtiyacımız olan fonksiyon int().

benim_sayim2 = int(benim_sayim2)

print(type(benim_sayim2))

<class 'int'>

Dönüşümden sonra artık toplama işlemini yapabiliriz.

toplam_sayim = benim_sayim1 + benim_sayim2
print(toplam_sayim)

22

Implicit Type Conversion

Bu dönüşüm otomatik bir süreçtir ve kullanıcı müdahalesi gerektirmez. Bu dönüşüm belirli tip grupları ile sınırlıdır. Örneğin sayısal (numeric) gruplar gibi. Örneklerle inceleyelim.

ilk_notum = 8
ikinci_notum = 7.5

toplam_notum = ilk_notum + ikinci_notum

print(toplam_notum)
print(type(toplam_notum))

İlk değişkenin tipi integer ve değeri 8. İkinci değişken ise ondalık sayı ve tipi float. Yukarıdaki kodu çalıştırdığımızda sonucun da ondalık sayı olduğunu ve tipinin float olduğunu görürüz.

15.5
<class 'float'>

Python otomatik olarak sonucun tipini float yaptı. Çünkü bu tip integer tipinden daha hassas ve data kaybını önlemek için bunu uyguladı. Biz Python'a tip dönüştürmesini söylemedik. İşte bu dönüşüme Implicit Conversion yani kapalı dönüşüm denir.

Data Kaybına Dikkat!

Bir önceki örneğe dönelim ve Python yerine dönüşümü biz Explicit Conversion ile yapalım. Aşağıda int+float işlemini int' e çeviriyoruz.

toplam_notum = int(ilk_notum + ikinci_notum)
print(toplam_notum)
print(type(toplam_notum))

15
<class 'int'>

Gördüğünüz gibi verinin ondalık kısmını kaybettik. Sonuç 15.5 olması gerekirken 15 oldu. Bu nedenle bu konu tip dönüşümü yaparken mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. Eğer gerçekten niyetiniz bu değilse her zaman daha hassas olan data tipini tercih edin. Örneğin yukarıda int yerine float() kullanmak gibi.

4.7 Python Dosyaları

Şu ana kadar bir iki satır kod örnekleri kullandık ve Python REPL (komut satırı) bunun için yeterli olmuştur. Ancak gerçek uygulamalarda bu pratik bir yöntem değil. Bu nedenle daha önce kod editörü bölümünde bahsettiğiömiz gibi .py uzantılı Python dosyalarını kullanacağız.

Tekrar edelim, kod editörü olarak istediğiniz bir editör kullanabilirsiniz. Bizim bu rehberdeki seçimimiz VS Code.

Daha önce python_rehberi isimli bir klasör oluşturmuş ve onu VS Code ile sçmıştık. Şimdi VS Code editörü tekrar açalım ve tam_ismi_yaz.py isimli bir dosya oluşturalım.

Ardından aşağıdaki kodu dosyamıza kopyalayıp yapıştıralım.

first_name = input("Lütfen adınızı giriniz: ")
last_name = input("Lütfen soyadınızı giriniz: ")
tam_isim = "Your ful name is: " + first_name + " " + last_name
print(tam_isim)
buyuk_harf_isim = tam_isim.upper()
print(buyuk_harf_isim)

Siz kodunuzu yazdıkça VS Code editörünün intelliSenseözelliği size otomatik tamamlama yapacaktır.

Kodunuzu kaydedin ve ardından sağ üst köşede bulunan sağa yatık üçgen şeklindeki Run Python File tuşuna basın

Siz kodunuzu çalıştırır çalıştırmaz VS Code kodunuzu kaydedecek ve komut satırını açarak orada çalıştıracaktır.

5. KOŞULLAR⌃

Koşul yapıları yazılım akış kontrolünün en önemli özelliğidir. Çünkü belirli kodlar ancak belirli koşullar altında çalıştırılmalıdır. Pek çok dilde olduğu gibi en sık kullanılan koşul yapıları Python'da if-else bloklarıdır.

5.1 if Statement (if İfadesi)

Önce tek bir if ifadesini inceleyelim. if eğer, ise gibi anlamlara gelmektedir. Biz uygulamamıza aksini söylemedikçe kodumuz soldan-sağa ve yukarıdan-aşağıya akar. Bu akış esnasında kodun belirli bir bölümünün sadece belirli bir koşul ya da koşullar altında çalışmasını if ile sağlarız. if yapısı aşağıda gösterilmiştir.

if koşul_ifadesi:
    çalıştırılacak kod

koşul ifadesinden sonra gelen : işareti bunun bir kod bloğu olduğunu gösterir ve takip eden satırlar indentation satır-başı ile başlar. Bu satır başı ile başlayan tüm satırlar if ifadesine aittir. if ifadesinin akış diagramı aşağıdaki gibidir.

Hemen bir örnek yazalım. Düşünün ki bir sinemanın yaşa göre film gösterim politikası olsun. Bu politikaya göre yaşı 16 ve üstünde olanlar tüm filmlere girebilsin.

yasiniz = 14
if yasiniz >= 16:
    print("Tüm filmlere girebilirsiniz.")
print("Kodun geri kalanı")

Bu programı çalıştırdığınızda:

Kodun geri kalanı

Çünkü yasiniz değişkeni 14 ve bu değer 16 dan küçük. Yani if ifadesi bize False (yanlış) döndürür. Bu nedenle if ifadesi içindeki blok çalıştırılmaz. "Tüm filmlere girebilirsiniz" çıktısını görmeyiz. Şimdi kodu değiştirelim ve yaşı 18 yapalım.

yasiniz = 18
if yasiniz >= 16:
    print("Tüm filmlere girebilirsiniz.")
print("Kodun geri kalanı")

İşte şimdi if bloğu içindeki kod çalışır ve kod sonucu aşağıdaki gibi olur:

Tüm filmlere girebilirsiniz.
Kodun geri kalanı

5.2 if - else

Bir önceki if örneğimizde küçük sinema programımız sadece verilen koşul doğru olduğunda çalışıyordu. Fakat verilen koşul yanlış olduğu zaman da programımız bir şey yapması gerekiyorsa o zaman bunu nasıl yapacağız? Bunun için Python else (aksi takdirde, değilse) ifadesine sahiptir. if ifadesi yanlış olduğu zaman else ifadesi içindeki kod çalışır.if \- else yapısı aşağıda gösterilmiştir.

if koşul_ifadesi:
    if koşulu doğru ise çalışır.
else:
    if koşlu yanlış ise çalışır.

if - else ifadesinin akış diagramı aşağıdaki gibidir.

Şimdi sinema programımızı else ekleyerek biraz daha geliştirelim. Yine gösterim politikasına göre programımız, kullanıcının yaşı 16 ve üstü değilse, Üzgünüm PEGI 16+ filmlere girmezsiniz yazdırsın.

yasiniz = 14
if yasiniz >= 16:
    print("Tüm filmlere girebilirsiniz.")
else:
    print("Üzgünüm PEGI 16+ filmlere giremezsiniz")
print("Kodun geri kalanı")

Bu kodu çalıştırdığımızda aşağıdaki çıktıyı alırız:

Üzgünüm PEGI 16+ filmlere giremezsiniz
Kodun geri kalanı

yasiniz değişkeninin değerini 14' ten 16' ya alırsanız, ilk satırdaki çıktının Tüm filmlere girebilirsiniz şeklinde değiştiğini görürsünüz.

5.3 elif ifadesi

elif else if ifadesinin kısaltılmış şekilde yazılmış halidir. Programımızda birden fazla koşulu kontrol etmemizi sağlar.

Eğer ilk if ifadesindeki koşul yanlış ise bir sonraki elif ifadesine bakılır. Eğer o da yanlış ise bir sonrakine...

Eğer tüm koşullar yanlış ise else ifadesi iç,indeki koşul çalışır.

Yani tüm bu if, elif, else bloklarında koşulu sağlayan ilki ve yalnızca bir tanesi çalıştırılır.

Bir koşul bloğu birden fazla elif ifadesine sahip olabilir ancak kullanılırsa sadece bir tane else ifadesi olabilir. if \- elif \- else yapısı aşağıda gösterilmiştir.

if koşul_ifadesi:
    if koşulu doğru ise çalışır.
elif:
    if ifadesi doğru değil ise bu elif kontrol edilir.
elif:
    Bir önceki elif doğru değilse bu kontrol edilir.
else:
    Tüm önceki koşullar yanlış ise çalışır.

Şimdi sinema uygulamamıza geri dönelim ve daha da geliştirelim. Kullanıcıdan yaşını alalım, bunu bir değişkende tutalım. Yaşa göre programımız aşağıdaki esaslarda çalışsın.

• Kullanıcı 6 yaşından küçük ise hiçbir filme giremesin.
• 6 yaş ve üzeri ile 11 yaş dahil olanlar sadece PEGI 6+ filmlere girebilsin.
• 12 yaş dahil üzeri ve 16 yaşından küçük olanlar PEGI12+ filmlere girebilsin.
• 16 yaş ve üzeri olan kullanıcılar tüm filmlere girebilsin.

yasiniz = int(input("Lütfen yaşınızı giriniz: "))
if yasiniz < 6:
    print("Sinemaya giremezsiniz")
elif yasiniz < 12:
    print("PEGI 6+ filmlere girebilirsiniz.")
elif yasiniz < 16:
    print("PEGI 12+ filmlere girebilirsiniz")
else:
    print("Tüm filmlere girebilirsiniz")
print("Kodun geri kalanı")

6. DÖNGÜLER (LOOPS)⌃

6.1 for Döngüsü

For döngüsü, Python'da kod bloklarını tekrarlamak için kullanılan yineleme yöntemlerinden biridir. Aşağıda for döngüsünün yapısı verilmiştir.

for gecerli_deger in degerler_listesi:
    for_icindeki_kod_blogu

Yukarıdaki gecerli_deger, bu döngü esnasında kullanılan geçici değişkendir. Döngü boyunca degerler_listesi içindeki her bir eleman bu geçici değişken içinde depolanır. string, tuple ve list gibi yapılar her bir elemanı için yinelenebilir (iterative) yapılardır. Bu gibi yapılarda for kullanılabilir. string yapısından bahsetmiştik. Diğer yapılardan da sırası geldikçe bahsedeceğiz.

string içinde for döngüsü

Bir string yapısının karakterleri içinde for yapısını kullanarak döngü yapabiliriz. Daha önce gördüğümüz gibi string index kullanan bir yapı idi. Bu nedenle string karakterleri iterative (yinelenebilir) yapıdadır. Aşağıdaki örneğe bakalım.

ulke = 'Türkiye'
for harf in ulke:
    print(harf)

Bu kodun çıktısı:

T
ü
r
k
i
y
e

range() Fonksiyonu

Eğer belirli bir aralıkta döngü yapmak istiyorsanız range() fonksiyonu bu amaç için kullanılabilir. Belirli bir aralıkta sayıları listeleyebilirsiniz. Örneğin 1' den 10' a kadar sayıları listelemek istiyorsanız aşağıdaki kodu kullanabilirsiniz:

for sayi in range (1,11):
    print ('gecerli_sayi', sayi)

Bu kodu çalıştırdığınızda aşağıdaki çıktıyı görürsünüz.

gecerli_sayi 1
gecerli_sayi 2
gecerli_sayi 3
gecerli_sayi 4
gecerli_sayi 5
gecerli_sayi 6
gecerli_sayi 7
gecerli_sayi 8
gecerli_sayi 9
gecerli_sayi 10

Gördüğübüz gibi range() fonksiyonu iki değer alıyor 1 ve 11. Birinci değeri başla, ikinci değeri dur gibi düşünebilirsiniz. Yani Python 1 den başlar ve 11'e gelince durur. 11 dahil olmaz.

break İfadesi

break kırmak, ara vermek gibi anlamlara gelir. Bu ifade ile döngüyü tamamlanmadan sonlandırabiliriz. Aşağıda bir örnek verelim:

for i in range (1,11):
    if i == 7:
        break
    print ('number', i)

Bu kodu çalıştırdığınızda çıktı aşağıdaki gibi olur:

number 1
number 2
number 3
number 4
number 5
number 6

Yukarıdaki kod bloğunda normal for ile başlıyoruz. i değişkeni 1' den başlayarak 10 dahil 10'a kadar artarak gidecek şekilde range() fonksiyonu kullanılmış. Her döngğüde i +1 artar. for içinde bir if koşulu var ve i'nin değerinin 7'e eşit olup olmadığını kontrol ediyor. eğer i' nin değeri 7' ye eşit ise döngü break ile bitiriliyor. dolayısıyla 7 ve üstü rakamlar hiçbir zaman yazdırılmıyor.

Aşağıda break için bir örnek daha verelim.

country = 'Belçika'
for h in country:
    if h == 'ç':
        break
    print('Geçerli harf :', h)

Yukarıdaki örnekte, yine for içinde bir if var. Bu if koşulu sağlandığında yani h değişkeni ç harfine eşit olduğunda döngü kırılıyor. Bu nedenle ç harfi ve sonraki harfler yazdırılmıyor.

Bu kodun çıktısı:

Geçerli harf: B
Geçerli harf: e
Geçerli harf: l

continue ifadesi

Döngüler içinde kullanılan bir diğer ifade de continue ifadesidir. Bu ifade tüm döngüyü kırmaz ancak o anda yinelenen değeri es geçmek için kullanılabilir. Aşağıda bir örneği inceleyelim:

ulke = ‘Hollanda’
for harf in ulke:
    if harf == 'a':
        continue
    print('Geçerli harf:', harf )

Bu kodu çalıştırdığımızda çıktısı aşağıdaki gibi olur.

Geçerli harf: H
Geçerli harf: o
Geçerli harf: l
Geçerli harf: l
Geçerli harf: n
Geçerli harf: d

'a' harfleri yazdırılmaz. Çünkü yinelenen harf değişkeni 'a' harfine eşit olduğunda continue ifadesi ile döngünün o anki değeri es geçilir ve bir sonraki değere devam edilir. Bu nedenle print('Geçerli harf:', harf ) kod satırı harf değişkeni 'a' ya eşit olduğunda çalışmaz.

6.1 while Döngüsü

Python da kullaılan bir başka yineleme yapısı while döngüsüdür. while döngüsü doğru bir koşul ile başlar ve verilen koşul yanlış olana kadar kod bloğunu yineler.

while expression:
  statement(s)

Buradaki ifade bloğu (statement) tek bir ifade olabileceği gibi, ifadeler bloğu da olabilir. while ifadesinin hemen yanındaki expression ifadesi doğru olduğu sürece döngü çalışır. Yanlış olduğu anda döngüden çıkılır.

Bir örnek vermek gerekirse:

i=1
while i<=5: print("merhaba izleogrenkodla") i="i+1" < code>

Yukarıdaki kod bloğunda koşulumuz i değişkeninin 5 ten küçük ya da 5'e eşit olması. Bu koşul doğru olduğu sürece ekrana Merhaba izleogrenkodla yazdırılacaktır. Ancak kod bloğu içinde her bir tekrarda i nin değerini +1 artırıyoruz. Bu nedenle i nin değeri 6'ya ulaşınca döngüden çıkılacaktır.

Yukarıdaki kodun çıktısı:

Merhaba izleogrenkodla
Merhaba izleogrenkodla
Merhaba izleogrenkodla
Merhaba izleogrenkodla
Merhaba izleogrenkodla

Sonsuz döngü

Sonsuz döngü, koşul ifadesinin her zaman doğru olması, hiçbir zaman yanlış olmaması durumunda oluşur. Bu durumda kod döngüden asla çıkamaz.
Aşağıda bir örnek verilmiştir ama bu şekildeki sonsuz döngüleri bilgisayarıınızda çlalıştırmanız tavsiye edilmez.

while true:
  print("Durdur beni, durdurabilirsen!")

Bu kod çalıştığında ekrana sürekli print edilen ifadeyi yazdırır ta ki siz onu durdurana kadar. Eğer kodu python da çalıştırdı iseniz CTRL+C ile çalışmayı durdurabilirsiniz.

else ifadesi

while döngüsü içinde else ifadesi kullanılırsa, bu ifade koşul yanlış olduğunda çalışır.

Örneğin:

i = 1
while i<=5: print("python harika!") i+="1" else: print("bye, python!") < code>

Bu kodu çalıştırdığımızda sonuç:

Python harika!
Python harika!
Python harika!
Python harika!
Python harika!
Bye, Python!

break ifadesi

Bu ifade ile döngüyü istediğimiz anda sonlandırabiliriz. Aşağıdaki örneği inceleyelim:

i = 1
while i<=5: print("python harika!") if i="=" 3: break i+="1" < code>

Kodumuz i değişkeni 3'e ulaştığında döngüden çıkarve aşağıdaki sonucu verir. Yani ekrana 5 kere Python harika! yazmaz.

Python harika!
Python harika!
Python harika!

continue ifadesi

Bu ifade ile döngü içindeki o anki tekrarı es geçebiliriz ve bir sonraki ile devam ederiz.

i = 0
while i<=5: i+="1" if i="=" 3: continue print(i, "hey python!") < code>

Ve çıktı:

1 Hey Python!
2 Hey Python!
4 Hey Python!
5 Hey Python!
6 Hey Python!

Görüldüğü gibi sayılar 3 hariç 1'den 6'ya kadar yazdırıldı. Çünkü döngü esnasında i değişkeninin değeri 3 olduğunda continue ifadesi ile o anki tekrarı es geçtik.

7. DATA YAPILARI⌃

Python data yapılarına Python Collections (Kolleksiyon) da diyebiliriz. Python da temel olarak 4 adet collections bulunur.

• Diziler (Lists): Nesnelerin index no ile erişilebildiği, mutable yani değiştirilebilen sıralı nesneler topluluğudur. Diğer bazı programlama dillerindeki Arrays lere benzerler.
• Tuples (Demetler): Aynı Diziler gibidirler anca demetler immutable yani değiştirilemezdir.
• Sets: Diziler ve Demetlerden farklı olarak sıralı olmaları (ordered) garanti eidlmez ya da mümkün değildir. Setler mutable yani değiştirilebilirdir ancak inex yoktur.
• Sözlükler (Dictionaries): Sıralı olmayan/olamayan, mutable ve index bulunmayan data yapısıdır.

7.1 Diziler (Lists)

Diziler bir veya birden fazla nesne içerebilir ve nesneler aynı ya da farklı veri tipinde olabilir. Diziler köşeli parantez ile gösterilir ve nesneler birbirinden virgül ile ayrılır.

Örnekler inceleyelim:

Sadece string içeren bir dizi

countries= ['Belgium', 'Indonesia', 'Turkey', 'Netherland', 'Japan']
print(countries)

Bu kodun çıktısı:

['Belgium', 'Indonesia', 'Turkey', 'Netherland', 'Japan']

Sadece sayısal değerler içeren bir dizi

dogum_yillari= [1985,1986,1988,1989,1999]
print(dogum_yillari)

ve çıktısı:

[1985, 1986, 1988, 1989, 1999]

Karışık veri tipleri içeren bir dizi

aday = [28, 'tall', 1.75, 'programmer', True]
print(aday)

[28, 'tall', 1.75, 'programmer', True]

Yukarıdaki dizide 4 farklı veri tipini görüyoruz: integer (28), string (‘tall’ & ‘programmer’), float (1.75) and True (Boolean)

Dizi içindeki nesnelere index ile erişim

Daha önce string veri tipinde gördüğümüz gibi dizilerin her bir nesnesine index değeri ile ulaşılabilir. Index değeri soldan sağa 0 dan, sağdan sola ise -1 den başlar.

Yukarıda vermiş olduğumuz ülkeler dizisini ele alalım.

Index kullanımına bir örnek verecek olursak:

countries= ['Belgium', 'Indonesia', 'Turkey', 'Netherland', 'Japan']
print('I am from', countries[2], 'and I live in', countries[0])

Index'ler köşeli parantez ile kullanılır. Burada countries dizisinin önce 3. nesnesine (index [2]) daha sonra ise 1. nesnesine (index [0]) ulaşıyoruz.

Yukarıdaki kodu çalıştırdığımızda çıktı:

I am from Turkey and I live in Belgium

Negatif index

Dizi içindeki nesnelere negatif index ile de ulaşabiliriz. Dizinin son nesnesinin index no'su -1 dir. Sağdan sola doğru -1, -2, ... şeklinde devam eder.

Örneğin yukarıdaki ilk örneğimizi negatif index ile verecek olursak:

countries= ['Belgium', 'Indonesia', 'Turkey', 'Netherland', 'Japan']
print('I am from', countries[-3], 'and I live in', countries[-5])

bu kodun çıktısı yine aynı olacaktır.

I am from Turkey and I live in Belgium

Slice lists

slice dilimleme anlamına gelir. Bu method ile lists 'lerin istediğimiz kadar aralıkta nesnesine ulaşabiliriz. slice sonucu da yine bir list' dir. Bu konu en iyi örneklerle anlaşılacağı için hemen birkaçını inceleyelim.

• Belirli bir aralıkta slice yaparak başlangıç ve bitiş index'lerini belirtebiliriz.

countries= ['Belgium', 'Indonesia', 'Turkey', 'Netherland', 'Japan']
print(countries[1:3])

Burada [1:3] index [1] den başla ve index [3] de dur (3 dahil değil) demektir. Bu kodun çıktısı:

['Indonesia', 'Turkey']

• Belirli bir index'ten başlayıp son elemana kadar (son eleman dahil) slice işlemi.

countries= ['Belgium', 'Indonesia', 'Turkey', 'Netherland', 'Japan']
print(countries[3:])

Bu slice fonksiyonu ile [3] nolu index den başlayıp (Netherland) son nesne dahil seçmiş oluyoruz. Kodun çıktısı:

['Netherland', 'Japan']

• İlk nesneden başlayıp belirli bir index no' ya kadar slice.

countries= ['Belgium', 'Indonesia', 'Turkey', 'Netherland', 'Japan']
print(countries[:3])

ve sonuç:

['Belgium', 'Indonesia', 'Turkey']

slice method' u içinde negatif index de kullanabiliriz.

countries= ['Belgium', 'Indonesia', 'Turkey', 'Netherland', 'Japan']
print(countries[-4:-1])

Bu işlemin sonucu:

['Indonesia', 'Turkey', 'Netherland']

Yukarıdaki örnekte [-4] nolu index'ten başladık ve [-1] nolu index' e kadar ([-1] dahil değil) slice etmiş olduk.

Sadece tek çift nokta : kullanmak default (varsayılan) aralık demektir. Ya da başka bir deyişle ilk ve son eleman dahil tüm aralık demektir. Yani tüm list' i seçmiş oluruz ve slice yapmamış oluruz.

countries= ['Belgium', 'Indonesia', 'Turkey', 'Netherland', 'Japan']
print(countries[:])

['Belgium', 'Indonesia', 'Turkey', 'Netherland', 'Japan']

• Slice işlemine step eklemek

slice method' una ikinci bir çift nokta :: eklemek step(adım) anlamına gelir. Yani;

• [1:4:1] 1 nolu index' ten 4 nolu index' e kadar her bir adım (1 step) giderek nesne seç
• [1:4:2] 1 nolu index' ten 4 nolu index' e kadar her ikinci nesneyi (2 steps) seç
• [1:4:] 1 nolu index' ten 4 nolu index' e kadar default (yine 1 step) giderek nesne seç gibi. Aşağıdaki örnekleri inceleyelim.

countries= ['Belgium', 'Indonesia', 'Turkey', 'Netherland', 'Japan']
index1Basla_Index4Dur_1Step = countries[1:4:1]
index1Basla_Index4Dur_DafaultStep = countries[1:4:]
index1Basla_Index4Dur_2Steps = countries[1:4:2]

print(index1Basla_Index4Dur_1Step)
print(index1Basla_Index4Dur_DafaultStep)
print(index1Basla_Index4Dur_2Steps)

ve bu kodun çıktısı:

['Indonesia', 'Turkey', 'Netherland']
['Indonesia', 'Turkey', 'Netherland']
['Indonesia', 'Netherland']

gördüğünüz gibi step 2 kullandığımız zaman Python 1' inci indexdeki değer olan Indonesia yı aldı, 2 adım gittiö Turkeyi es geçti ve 3' üncü index olan Nederland ı aldı.

Eğer bir list' in elemanlarını tersine çevirebiliriz. Aşağıdaki örneği inceleyelim:

countries= ['Belgium', 'Indonesia', 'Turkey', 'Netherland', 'Japan']
print(countries[::-1])

Buradaki [::-1] ifadesine bakalım. İlk çift nokta artık noktabildiğiniz gibi range (aralık). Yani ilk elemandan başla, son elemana kadar al demek ki bu da tüm list demek. İkinci çift nokta ise belirttiğimiz gibi step (adım). -1 demek sondan başlayarak bir adım gel demek.

bu kodun çıktısı ise:

['Japan', 'Netherland', 'Turkey', 'Indonesia', 'Belgium']

Bu seri IT kariyerinin ilk basamağını oluşturuyor. Temel konuları sil baştan anlatan ve Bilgi Teknolojileri konusunda iyi bir anlayış kazandırmayı hedefleyen kurs, her bölümde farklı bir konuya odaklanıyor.

IT alanında herhangi bir altyapısı olmayanlar kadar daha önce bu alanda bilgisi olanlar için de ilgi çekici konular olduğuna inanıyoruz.

Kurs Tanıtım

1. Bilgisayar ve Hesaplamanın Tarihi

2. Boolean Logic (Doğru - Yanlış Mantığı)

3. Binary (İkilik Sayma Sistemi)

4. Bilgisayar Bileşenleri - Donanım

5. Bilgisayar Ağları 1

6. Bilgisayar Ağları 2 - Internet Nasıl Çalışır?

Sıfırdan QA Automation Engineer nasıl olunur? Herbir adımı ve yol haritasını açıklayan yazımız yakında burada.

IT kariyerinize Backend Developer olarak devam etmeye karar verdiniz. Çok iyi bir seçim ama baştan söyleyeyeyim bu yolu seçtiğinize göre mücadeleyi seviyorsunuz demektir.
Bu seçimde size rehber olabilecek bu yol haritas ile yaklaşık bir yıl sürede yeni başlayan (Junior) seviyesinde Backend Developer olarak gerekli bilgi ve becerileri kazanabilirsiniz.

Yol haritası sizi temel bir bir noktaya kadar getirir. Olmazsa olmaz teknolojileri mantıklı bir sıra ile gösterir. O noktadan sonra hangi yönde uzmanlaşmak istediğinize siz karar vermelisiniz. Çünkü bu yol kendi içinde dahi alt kategorilere ayrılabilir; örneğin öğrenilen dile bağlı olarak Javascript ya da Python Backend Developer gibi.
Ancak motivasyonunuzu yüksek tutarak ve sabırla ilerlediğinizde yaklaşık bir yıl içinde bir Backend Developer olarak iş bulabileceğinize inanıyorum.

Yol haritası sırası ve tavsiye edilen teknolojiler bu yazının yazıldığı 2022 Eylül ayı itibariyle hazırlandı. Aşağıda belirtilen sıra ve konular seçilirken Stackoverflow anketleri başta olmak üzere Linkedin gibi ünlü iş arama platformlarının iş tanımlarında (Job Description) en çok istenen yeteneklere de odaklanıldı. Öğrenmeye tabiki istediğiniz teknolojiden başlayabilirsiniz ama yeni başlayan biri iseniz sırayı takip etmenizi tavsiye ederim.

• Temel Bilgi Sistemleri...
• Önce Web' i Öğrenin
• Biraz Frontend, HTML ve CSS
• İlk Andan İtibaren Versiyon Kontrol - Git Öğrenin
• İlerlemeden Önce Biraz Pratik
• Programlama ve Algoritmalara Giriş
• İşletim Sistemi ve Bileşenleri
• Bir Dil Seçin ama Hangisi?
• Hatayı En aza İndirin - Test Öğrenin
• Data ve Database
• API
• Sanallaştırma (Virtualization) ve Container
• Bir Framework Seçin
• Güvenlik ve Yetkilendirme
• Yapılar ve Dizayn Paternleri
• DevOps Teknolojileri

1. Temel Bilgi Sistemleri...

Temel bilgi sistemleri altyapısı (Computer Science) olmadan herhangi bir IT kariyer yolu olmaz. Hergün kullanacağınız bilgisayar ve bilgisayar teknolojilerinin nasıl çalıştığı, ilk halledilmesi gereken husustur.

Genel olarak; bilgisayar bileşenleri nedir, API nedir ne işe yarar, yazdığımız kod bilgisayar tarafından nasıl işlenir, data ve data yapıları nedir, bilgisayar ağları (network) nasıl çalışır ve fonksiyon ne demektir gibi temel konular bu alan içindedir.

Bazıları bu konuları öğrenmenin zaman kaybı olduğunu düşünür ve doğrudan bir programlama dilini öğrenekrek başlamaya çalışır. Ancak burada harcayacağınız birkaç hafta zaman kaybı değildir. Bu kısmı hallettiğinizde ilerleyen bölümlerdeki teknik konuları anlamanızda nasıl sizi hızlandırdığını görünce niçin gerekli olduğunu daha iyi anlayacaksınız.

Elbette bu kısım işin ABC'si ve siz temeller konusunda yeterli bilgiye sahip olduğunuzu düşünüyorsanız burayı es geçip bir sonraki adıma ilerleyin ancak gerçekten yeni başlayan biri iseniz IzleOgreKodla Youtube kanalında yayınladığımız Yeni Başlayanlar için Bilgi Teknolojileri kursuna ve Harvard Üniversitesinin CS50 kursuna bir göz atabilirsiniz.

2. Önce Web'i Öğrenin

Başarılı bir Backend developer olmak için ona servis geliştireceğiniz ortamı yani web 'i ve onun nasıl çalıştığını anlamak zorundasınız. HTTP, DNS, Cookie gibi kavramlar size yabancı olmamalıdır. Web aplikasyonları görüntülediğimiz browser nasıl çalışır, bir web sitesini nasıl görüntüler gibi sorular cevabını bulmuş olmalıdır. Bu nedenle yeni başlayanlar için web nasıl çalışır öğrenilmelidir.

3. Biraz Frontend, HTML ve CSS

Çok sağlam bir backend servisi oluşturmak istiyorsunuz ya da çok cool bir API geliştirmek için can atıyorsunuz. O zaman Frontend'in nasıl çalıştığını öğrenmek bu işin anahtarı. Frontend'i anlamalısınız ki onun ihtiyaçları nedir ve nasıl en iyi şekilde karşılanır sorusunu cevaplayabilesiniz. İşe HTML ce CSS öğrenerek başlayabilirsiniz.

HTML ve CSS başlangıç için net ninja HTML & CSS kursu iyi bir alternatif.

4. İlk Andan İtibaren Versiyon Kontrol - Git Öğrenin

IT kariyer yollarından herhangi birini düşünün ki Git versiyon kontrol sistemi ana konulardan biri olmasın. Evet git öğrenmek opsiyonel değil gereklilik. Git açık kaynak, dağıtık versiyon kontrol sistemidir ve bugün yazılım dünyasında de-facto standart haline gelmiştir.

Git kodunuzun tarihçesini tutabileceğiniz, kodunuzu yedekleyebileceğiniz, takım halinde çalışırken çakışmaları ve tutarsızlıkları önleyebileceğiniz, istenmeyen değişikleri engelleyip değişik branşlarda çalışabileceğiniz muazzam bir versiyon kontrol sistemidir.

Git ile beraber çalışmalarınızı saklayacağınız repo (bir nevi yazılım deposu) kontrol sistemlerinden birini de öğrenmek akıllıca olur. En yaygın olan GitHub ile başlayabilirsiniz ama GitLab ve BitBucket da alternatifler arasında. Burdan başlayabilirsiniz.

5. İlerlemeden Önce Biraz Pratik

Yaparak öğrenmek hemen herkes için en iyi öğrenme yöntemlerinden biridir. Çünkü kendimiz yaparken sıkça problemlerle karşılaşırız, problemleri çözerken öğreniriz, problem çözmek için de pratik lazım yani pozitif bir döngü.

Bu nedenle öğrenme yolunda daha baştan kendi portfolyömüzü oluşturmak hem bol pratik hem de öğrenme için iyi bir seçenek. Bu nedenle GitHub hesabınıza birkaç proje kelemeye başlayın.

Sadece HTML ve CSS bilgisi ile bile görsel olarak güzel projeler yapabilirsiniz. tıpkı buradaki gibi.

6. Programlama ve Algoritmalara Giriş

Artık bir an önce bir programlama diline başlamak istiyorsunuz. Bir dile karar vermeden ve ona başlamadan önce genel programlama terimleri ve algoritma temellerini öğrenmek yapbozdaki eksik parçayı tamamlar. Dilerseniz bu adımla bir sonraki adımı birleştirebilirsiniz. Ancak variables, types, loops, data structure, conditionals, functions, iterations, recursive . . . gibi terimlerin sizin için yabancı olmadığından emin olun. Programlama giriş için bu kursu takip edebilirsiniz.

7. İşletim Sistemi ve Bileşenleri

Bu adım buralarda başlar ama burda bitmez. Tüm yolculuğunuz boyunca üstüne ekleyerek gidecek ve öğreneceksiniz. Bu nedenle sonraki adımları öğrenirken de bu adım devam edecek. Bir Backend developer sürekli olarak geliştirdiği servisin üstünde çalıştığı işletim sistemi (Operating System - OS) ile etkileşime geçer. Dahası Backend servisleri doğrudan bir sunumcuda çalıştığı için sunumcunun nasıl çalıştığı anlaşılmalıdır. Temel olarak iki işletim sistemi öne çıkıyor. Linux ve Windows. Öncelikle Linux'tan başlamak doğru bir karar olur. Neden sorusunun cevabı uzun olduğu için buraya bakabilirsiniz.

Bu adımın parçası olabilecek konuları orijinal adına sağdık kalarak sıralamak gerekirse;

• Genel olarak işletim sistemleri nasıl çalışır?
• Temel Terminal Komutları
• Process Management (İşlem Yönetimi)
• Threads and Concurrency (İş Parçacığı ve Eşzamanlılık)
• Memory Management (Bellek Yönetimi)
• I/O Nanagement (Girdi-Çıktı Yönetimi)
• Networking (Bilgisayar Ağları)

gibi konular olabilir.

8. Bir Dil Seçin ama Hangisi?

Artık bir dil seçme ve öğrenme zamanı, hangisi olmalı sorusu tek bir cevabı olan bir soru değil. Eğer Stackoverflow 2022 anketlerine bakarsak ençok tercih edilen dillerin arasında;

• Javascript
• Python
• Typescript (Javascript'in Süper Kardeşi 😀)
• Java
• C#

olduğunu görüyoruz.

Javascript

3'üncü adımda belirttiğimiz gibi Backend Developer olmak için Frontend,i ve ihtiyaçlarını anlamak zorundasıbnız. Frrontend'in ihtiyaçlarını anlamak için de HTML ve CSS 'in yanında Javascript 'i de öğrenmek zorundasınız. Javascript uzmanı olmasanız da belli bir seviyeye kadar bilmelisiniz. Bu nedenle bu dilden başlamak zaman kazandırabilir.

Ayrıca diğer dillere nazaran Javascript tıpkı Python gibi öğrenme eğrisi kolay bil dildir. En azından başlangıç ve orta seviyeler için.

Javascript' i öğrenmek için başka iyi bir nedeniniz daha var. Javascript FrontEnd geliştirmede kullanıldığı gibi Node.js programlama dili sayesinde Backend geliştirmede de kullanılır. Modern Javascript'e buradan bir başlangıç yapabilirsiniz. Eğer yolunuza Javascript ile devam edecekseniz eninde sonunda Typescript' te öğrenmek durumunda kalacaksınız. İşin güzel tarafı aslında Typescript yeni bir değil Javascript' in ta kendisidir. Javascript'in bilinen eksiklerini gidermek için oluşturulmuş, içerisine güvenli kod tipleri (type safe) eklenmiş ve daha iyi geliştirme deneyimi sunan bir proglamlama dilidir.

Python

Python dili Stackoverflow anketinde en çok tercih edilen 2'nci dil olmayı hakediyor. Öğrenme eğrisi en kolay olan dil olarak bilinir ve birçok bilgi teknoloji okulu programlamaya Python ile başlar.

Kolay ve anlaşılır bir yazım dili olması yanında oldukça yaygın kütüphanelere sahip olan Python ile bugün Data Science (Veri Bilimi)' tan web servis geliştirmeye kadar hemen her alanda geliştirme yapılmaktadır. Python' a başlamak için iyi bir kaynak

Java ve C#

Java ve C# Nesne tabanlı programlardır ve öğrenme eğrileri ilk iki dile nazaran biraz daha zordur. Ancak her ikisi de çok güçlü dillerdir ve sektöred en çok tercih edilen diller arasındadır. Özellikle Java bir kere yaz her yerde çalıştır sloganı ve kendi kod motoru JVM ile kahve makinalarından jeneratörlere, sensörlerden web sunumculara kadar hemen her yerde ve her platformda çalışır. Bu nedenlede en yaygın dillerden biridir.

9. Hatayı En aza İndirin - Test Öğrenin

Kodunuzu yazmaya başladığınız ilk andan itibaren Test yazmayı öğrenmeli ve kodunuzu test etmelisiniz. Yazılım testi ile ilgili olarak Unit test, Integration Test ve Functional Test gibi kavramları bilmeli ve aşağıda belirtilen test araçları ile bunları nasıl yazacağınızı öğrenmelisiniz.

Birçok test aracı olsa da başlangıç olarak mocha veya Jest test kütüphaneleri iyi bir seçim olabilir. Bunula birlikte test deneyiminizi bir adım daha ileri taşımak ve entegrasyon ve komponent testleri için Cypress veya Playwright frameworklerinden birini seçip öğrenebilirsiniz.

Bu adıma mutlaka zaman ayırdığınızdan emin olun ve Test Driven Development olarak bilinen Test güdümlü geliştirmeyi mutlaka öğrenin. Seçtiğiniz dile uygun bir kurs seçip başlayabilirsiniz. Javascript dili için buradan başlayabilir ve öğrendikçe üstüne ekleyebilirsiniz.

10. Data ve Database

Geliştirdiğiniz Backend servisinizi mutlaka bir veritabanına (database) bağlayacaksınız. Bu nedenle data ve database konuları yol haritamızın bir başka önemli adımı. Bu bölümde iki temel database tipini, ne işe yaradıklarını, farklılıklarını öğrenmelisiniz.

İlk database tipimiz ilişkisel veritabanları (relational databases). Bu database' ler SQL denen sordulama dilini kullanırlar. Seçenek çok fazla. Yine sektörde çok yaygın olan MySQL ya da PostgreSQL den başlayabilirsiniz.

Diğer önemli database tipi ise doküman tipi NoSQL ya da doküman (document) tipi database' ler. Burda da seçenekler çok fazla olmakla birlikte en yaygın olan MongoDB ile başlamak iyi bir başlangıç olacaktır.

11. API

Kendisi çok kısa ama içeriği çok uzun bir başlık. Bugünün geliştirme ortamı gelişmiş API servisleri üzerinde şekilleniyor. Önce API nedir konusunda iyi bir anlayışa sahip olmalı sonra da REST, gRPC ve JSON APIsgibi tiplerini öğrenmelisiniz. Ayrıca iyi bir API nasıl dizayn edilir ve API güvenliği de anlaşılması gereken konular arasında. Bu nedenle Open API gibi standartları da öğrenmelisiniz. API konusuna başlamak için güzel bir eğitme buradan bakabilirsiniz.

12. Sanallaştırma (Virtualization) ve Container

Bir backend developer olarak belki de hiçbir zaman gerçek bir fiziksel makinede servis barındırmayacaksınız. Bütük ihtimalle servisleriniz bulut üstünde bir sanal makinedE mesela aws bulut ortamında bir EC2 sanal makinesinde ya da container da buluncak. Bu nedenle virtualization ve container en iyi dostunuz olacak.

Sanallaştırma ile ilgili temelleri öğrenmek için kendi sanal makinenizi oluşturup kullanabilirsiniz. Bunun için en iyi yöntemlerden biri Virtual Box

Container için ise en yaygın kullanılan docker başlamak için en uygun seçenek.

13. Bir Framework Seçin

Bir framework (yazılım kütüphanesi/çerçevesi) kullanmadan da komple bir baceknd servis ya da API geliştirebilirsiniz. Ancak frameworkler bir çok geliştirme işini hızlandırmak, tekrar eden kod tiplerini önlemek ve uygun bir taslak sunmak için oluşturulmuşlardır. Kısacası tekerleği yeniden icat etmeye gerek yok. Bir çok modül zaten geliştirilmiş, denenmiş ve kullanıma hazır. Peki ama hangi framework?

Hangi frameworkü seçeceğiniz hangi dili seçtiğiniz ile yakından ilgili. Ya da bazı framework' ler Frontend' te kullanılan framework' e göre de şekillenir.

Eğer Javascriptseçmiş iseniz yine seçenek çok fazla. Öne çıkanlar olarak;

• Bir Node.js framework' ü olan Express. Komple bir Backend API geliştirmek için buraya bakabilirsiniz.
• Backend servisi ve Microservice' ler için bir başka Node.js framework'ü olan NestJS
• React bir framework kullanılıyor ise NextJS iyi bir seçim olabilir.
• Frontend Vue ise Nuxt tercih olabilir.
• Eğer statik kod oluşturma gereklilik ise (Static Site Generation) Gatsby tartışmasız en iyilerden biri

Dil olarak Pythonseçmiş iseniz birinci öncelikli olarak Dajngo ikinci öncelikli olarak Flask tercihleriniz arasında olmalı.

Eğer seçeneğiniz Javaise şu an sektörde en çok kullanılan Spring Boot' u öğrenmeniz faydalı olur.

14. Güvenlik ve Yetkilendirme

Bir backend developer olarak en fazla meşgul olacağınız konu güvenlik olacaktır. Güvenlik sağlamak zorunda olduğunuz bir gereksinim olduğu için yeterli vakit ayırdığınızdan ve temelleri öğrendiğinizden emin olun.

İşe Web güvenliğinden başlayabilirsiniz.

• HTTPS, SSL, TLS, SSH nedir?
• CORS nedir?
• OWASP Güvenlik Pratikleri

Sürekli kullanacağınız için HASH ve HASHING nedir konusunu listenize ekleyin.

Yetkilendirme güvenlik konusunun önemli bir parçası. Aşina olmanız gereken yetkilendirme (Authentication) biçimleri arasında;

• OAuth
• JWT
• SAML
• OpenID
• Cookie Based Auth

gibi konular bulunuyor.

15. Mimari Yapılar ve Dizayn Paternleri

Backend geliştirme çeşitli dizayn paternleri üstünde ve çeşitli geliştirme prensipleri ile yapılır. Bu paternleri anladığınızda ilaride parçası olduğunuz bir projenin nasıl şekillendiğini, ne üstüne bina edildiğini ve mimarisini de anlarsınız.

Birçok çeşidi olmak ile beraber genel olarak üç ana mimari yapıdan bahsedebiliriz;

• Monolit' ler
• Mikroservisler (Microservices)
• Sunumcusuz Yapılar (Serverless)

Dizayn Paternleri ve Geliştirme Prensipleri de yine çok çeşitli olmakla beraber şu beş başlığı öğrenmeye başlamak işinizi kolaylaştıracaktır;

• Test Driven Development (Test Güdümlü Geliştirme)
• Domain Driven Design (Alan Güdümlü Dizayn)
• SOLID
• KISS
• DRY

16. DevOps Teknolojileri

Twitter, Netflix, Facebook ya da Google gibi devler 1 dakikadan az sürede yeni versiyonu yayımlayabiliyorlar. Bu inanılmaz bir hız. Bu sürekli geliştirme ve sürekli yeni versiyon yayımlama (Continuous Integration & Continuous Delivery - CI/CD) DevOps ile mümkün oluyor. Development ve Operation birleşimi olan DevOps, 2022 yılında bir backend developerin bilmesi gereken beceriler arasında.

Öne CI/CD araçlarını yazacak olursak;

• Jenkins
• GitHub Actions
• Circle CI
• Gitlab CI

DevOps içinde gözlemleme ve takip etme de (Monitoring and Logs Management) önemli bir alandır. Bir backend developer olarak geliştirdiğiniz servislerin durumunu sıkça gözlemlemek isteyeceksiniz;

• Prometheus
• Grafana
• Datadog

burada devereye giriyor.

Sevisinizi yayımlamak ya da yönlendirmek için ise web sunumcular ya da yönlendirme (proxy) araçları kullanacaksınız. En yaygın olanı nginx ve öğrenme eğrisi en kolay olanı caddy ile işe başlayabilirsiniz.

Yazının Sonu ama Yolun değil...

Öncelikle yazıyı sabırla buraya kadar okudu iseniz kendinizi tebrik etmelisiniz. Evet yol haritası yazımız sona erdi ama sizin yolculuğunuz daha yeni başlıyor.

Backend Developer olmak ve IT sektörüne bu kariyer adımı ile başlamak 2022 yılında kendiniz için yapacağınız en iyi kararlardan biri olabilir.

Sabırla ve güçlü bir motivasyonla devam edin.

IT kariyerinize Frontend Developer olarak başlamak mı istiyorsunuz? İşte size tam kapsamlı yol haritası öyle ki bitirdiğinizde işe başvuruları yapmaya hazır hissedebileceğiniz bir klavuz.

Bu yazı bir yıldan az bir sürede yeni başlayan seviyesinde (Junior) nasıl Frontend Developer olunur, ne gibi bir yetenek seti gereklidir ve hangi sırayla öğrenilmelidir sorularına cevap vermek amacıyla hazırlandı.

Bu rehberin tek doğru olduğunu ya da mutlaka bu rehberi takip etmeniz gerektiğini iddia etmiyorum ancak motivasyonunuzu yüksek tutarak ve sabırla ilerlediğinizde yaklaşık bir yıl içinde bir Frontend Developer olarak iş bulabileceğinize inanıyorum.

Yol haritası sırası ve tavsiye edilen teknolojiler bu yazının yazıldığı 2022 Eylül ayı itibariyle hazırlandı. Aşağıda belirtilen sıra ve konular seçilirken Stackoverflow anketleri başta olmak üzere Linkedin gibi ünlü iş arama platformlarının iş tanımlarında (Job Description) en çok istenen yeteneklere de odaklanıldı. Öğrenmeye tabiki istediğiniz teknolojiden başlayabilirsiniz ama yeni başlayan biri iseniz sırayı takip etmenizi tavsiye ederim.

• Temel Bilgi Sistemleri...
• Frontend' ten önce Web' i Öğrenin
• Web'in Yapı Taşları, HTML ve CSS
• İlk Andan İtibaren Versiyon Kontrol - Git Öğrenin
• İlerlemeden Önce Biraz Pratik
• Programlama ve Algoritmalara Giriş
• İnteraktif Sayfalar Zamanı - Javascript Öğrenin
• Hatayı En aza İndirin - Test Öğrenin
• Paket Yöneticileri ve Server side - Node.js Zamanı
• Backend' i Anlamak, API
• Pratik ve pratik
• Siber Güvenlik mi? Elbette
• Bir Framework Seçme Zamanı
• Stil İşini Bir Adım İleri Taşıyın
• Daha güvenli kod tipleri - Typescript
• Optimize edilmiş ve gelişmiş API Sorguları - GraphQL

1. Temel Bilgi Sistemleri...

Temel bilgi sistemleri altyapısı (Computer Science) olmadan Frontend olmaz. Aslında hiçbir IT kariyer yolu olmaz. Hergün 6 saatten fazla kullanacağınız bilgisayar ve bilgisayar teknolojileri nasıl çalışır konusu ilk halledilmesi gereken husustur.

Genel olarak; bilgisayar bileşenleri nedir, API nedir ne işe yarar, yazdığımız kod bilgisayar tarafından nasıl işlenir, data ve data yapıları nedir, bilgisayar ağları (network) nasıl çalışır ve fonksiyon ne demektir gibi temel konular bu alan içindedir.

Bazıları bu konuları öğrenmenin zaman kaybı olduğunu düşünür ve doğrudan bir programlama dilini öğrenekrek başlamaya çalışır. Ancak burada harcayacağınız birkaç hafta zaman kaybı değildir. Bu kısmı hallettiğinizde ilerleyen bölümlerdeki teknik konuları anlamanızda nasıl sizi hızlandırdığını görünce niçin gerekli olduğunu daha iyi anlayacaksınız.

Elbette bu kısım işin ABC'si ve siz temeller konusunda yeterli bilgiye sahip olduğunuzu düşünüyorsanız burayı es geçip bir sonraki adıma ilerleyin ancak gerçekten yeni başlayan biri iseniz Harvard Üniversitesinin CS50 kursuna bir göz atabilirsiniz.

2. Frontend' ten önce Web' i Öğrenin

Başarılı bir Frontend developer olmak için geliştirme yapacağınız ortamın yani web 'in nasıl çalıştığını anlamak olmazsa olmazdır. HTTP, DNS, Cookie gibi kavramlar size yabancı olmamalıdır. Web aplikasyonları görüntülediğimiz browser nasıl çalışır, bir web sitesini nasıl görüntüler gibi sorular cevabını bulmuş olmalıdır. Bu nedenle yeni başlayanlar için web nasıl çalışır öğrenilmelidir.

3. Web'in Yapı Taşları, HTML ve CSS

Bir web aplikasyonu bir insana benzetirsek, HTML onun iskeletidir. Herşey HTML ile başlar.

Daha sonra ona iyi bir görüntü vermek istersiniz. İşte insanın derisi, saçı göz rengi yani dış görünüşü ne ise bir web sayfası için de CSS odur. CSS ile HTML elemanları stil kazanır. Kısacası bir web aplikasyonu cool yapmak istiyorsanız CSS' e ihtiyacınız var.

HTML ve CSS başlangıç için net ninja HTML & CSS kursu iyi bir alternatif.

4. İlk Andan İtibaren Versiyon Kontrol - Git Öğrenin

IT kariyer yollarından herhangi birini düşünün ki Git versiyon kontrol sistemi ana konulardan biri olmasın. Evet git öğrenmek opsiyonel değil gereklilik. Git açık kaynak, dağıtık versiyon kontrol sistemidir ve bugün yazılım dünyasında de-facto standart haline gelmiştir.

Git kodunuzun tarihçesini tutabileceğiniz, kodunuzu yedekleyebileceğiniz, takım halinde çalışırken çakışmaları ve tutarsızlıkları önleyebileceğiniz, istenmeyen değişikleri engelleyip değişik branşlarda çalışabileceğiniz muazzam bir versiyon kontrol sistemidir.

Git ile beraber çalışmalarınızı saklayacağınız repo (bir nevi yazılım deposu) kontrol sistemlerinden birini de öğrenmek akıllıca olur. En yaygın olan GitHub ile başlayabilirsiniz ama GitLab ve BitBucket da alternatifler arasında. Burdan başlayabilirsiniz.

5. İlerlemeden Önce Biraz Pratik

HTML, CSS ve git öğrenildiğine göre GitHub hesabımıza birkaç proje eklemek hem öğrendiğimiz becerileri uygulama şansı verir hem de portfolyömüzü zenginleştirir.

Öğrenilen bilgileri elde tutmak ve onları kendimize mal etmenin ilk anahtarı bol pratiktir. Bu pratik adımı CV'mizi zenginleştirmek adına da bir fırsat olarak kullanabiliriz.

Çünkü bir FrontEnd Developer olarak işe başvurduğunuzda ilk sorulacak şeylerden biri de sizin portfolyonuzdur. Tabiki bunları saklamak için en güzel yer git repolarınız. Bir önceki adımda onu öğrenmiştik şimdi kullanma zamanı. Daha yol uzun demeyin şimdiden başlayabilirsiniz. Sadece HTML ve CSS bilgisi ile görsel olarak güzel projeler yapabilirsiniz. tıpkı buradaki gibi.

6. Programlama ve Algoritmalara Giriş

Artık bir an önce bir programlama diline başlamak istiyorsunuz ve elbette FrontEnd için bu Javascript. Fakat bir dile başlamadan önce genel programlama terimleri ve algoritma temellerini öğrenmek yapbozdaki eksik parçayı tamamlar. Dilerseniz bu adımla bir sonraki adımı birleştirebilirsiniz. Ancak variables, types, loops, data structure, conditionals, functions, iterations, recursive . . .  gibi terimlerin sizin için yabancı olmadığından emin olun. Programlama giriş için bu kursu takip edebilirsiniz.

7. İnteraktif Sayfalar Zamanı - Javascript Öğrenin

Web sayfaları gücünü Javascript  'ten alır. Bir web sitesi düşünün ki Javascript içinde olmasın. Hatırlarsanız yukarıda web aplikasyonu bir insana benzetmiştik. Tıpkı insanın hareket etmesi, yürümesi ya da koşması gibi bir web applikasyonun da kendinden beklenen davranışları yapması Javascript ile mümkün olur.  Bir formun açılması, gönderilmesi, açılan bir sayfaya data'ların çekilmesi, sayfanızda Twitter'dan post eklenmesi ve daha aklınıza gelen tüm davranışlar Javascript ile yazılır.

Javascript' i öğrenmek için başka iyi bir nedeniniz daha var. Javascript FrontEnd geliştirmede kullanıldığı gibi Node.js programlama dili sayesinde Backend geliştirmede de kullanılır. Modern Javascript'e buradan bir başlangıç yapabilirsiniz.

8. Hatayı En aza İndirin - Test Öğrenin

Birçok kaynakta yazılım testi kısmı yol haritasının başında olmaz. Oysa bu adıma Javascriptle aynı numarayı, "7" numarayı verseydim yanlış olmazdı. Kodunuzu yazmaya başladığınız ilk andan itibaren Test yazmayı öğrenmeli ve kodunuzu test etmelisiniz. Yazılım testi ile ilgili olarak Unit test, Integration Test ve Functional Test gibi kavramları bilmeli ve aşağıda belirtilen test araçları ile bunları nasıl yazacağınızı öğrenmelisiniz.

Birçok test aracı olsa da başlangıç olarak mocha veya Jest test kütüphaneleri iyi bir seçim olabilir. Bunula birlikte test deneyiminizi bir adım daha ileri taşımak ve entegrasyon ve komponent testleri için Cypress veya Playwright frameworklerinden birini seçip öğrenebilirsiniz.

Bu adıma mutlaka zaman ayırdığınızdan emin olun ve Test Driven Development olarak bilinen Test güdümlü geliştirmeyi mutlaka öğrenin. Burdan başlayabilir ve öğrendikçe üstüne ekleyebilirsiniz.

9. Paket Yöneticileri ve Server side - Node.js Zamanı

Javascripten sonra kendinize yapacağınız en büyük iyilik Node.Js ve onunla birlikte npm paket yöneticisini öğrenmek olacaktır. Node.js Javascript ile Backend geliştirmede ve React, Vue Angular gibi frameworkleri build ve bundle (oluştur ve gerekklilikleri bağla) etmede kullanılır. Başlangıç için bir tutam Node.js

10. Backend' i Anlamak, API

Bunu özellikle ayrı bir başlık olarak vermek istedim. Bir FrontEnd developer olarak Backend Teknolojilerini tam olarak bilmeseniz bile anlayacak kadar öğrenmelisiniz. Backend başlı başına çok geniş bir konu olduğu için iki konu burada ön plana çıkıyor birincisi API, diğeri ise Data ve Database. İlşkisel veritabanı (Relational Database) için MySQL, döküman tip (NoSQL) veritabanı için ise MongoDB iyi bir başlangıç olacaktır.

11. Pratik ve pratik

Yaparak öğrenmek çok etkili bir öğrenme yöntemi. Buraya kadar öğrendijklerinizi sindirmek ve tekrar etmek için de en iyi yöntem. Artık Javascript ve API kullanmayı da bildiğinize göre birkaç proje geliştirme ve portfolyonuza ekleme zamanı. Bu nedenle basitten başlayıp daha interaktif sayfalara ve oradan da datanın kullanıldığı uygulamalara uzanan birkaç proje yapabilirsiniz. Fikir vermesi açısından birkaç proje:

• Landing Page
• Kullanıcı giriş formu (Registration Form)
• Alışveriş Sepeti
• Todo Aplikasyonu (CRUD)

Ayrıca buraya da gözatmak isteyebilirsiniz. Bu projeleri yaparken herhangi bir FrontEnd framework (Vue, React ya da Angular gibi) kullanmayın. Sadece vanilla Javascript kullanın.

vanilla Javascript:

Bu ifade kodun sade Javascriptle kullanıldığını herhangi bir kütüphane ya da çerçeve (framework) kullanılmadığını ifade eder.

12. Siber Güvenlik mi? Elbette

Web Güvenliği ile ilgili temel konuları bilmek ve bunları uygulamak bir FrontEnd Developer için istenen özellikler arasında. Sizden cybersecurity uzmanı olmanız istenmiyor fakat şu konularla ilgili farkındalık seviyesinde bilgi çok işinize yarar.

• HTTPS, SSL, TLS, SSH nedir?
• CORS nedir?
• OWASP Güvenlik Tavsiyeleri

13. Bir Framework Seçme Zamanı

Vanilla javascript kullanarak komple bir web applikasyon geliştirebilirsiniz. Ancak uygulamanız büyüdükçe kodunuzu sürdürmek, yeni ihtiyaçlara cevap vermek ve ölçeklendirmek giderek zorlaşacak ve çok zaman alacaktır. Bu nedenle FrontEnd kütüphanelerineya (library) da çerçevelerine (framework) ihtiyaç duyacaksınız.

Peki ama hangisi? Başlamak için seçenek çok ve hangisi sorusunun tek bir doğru cevabı yok. Bu kişiden kişiye, bulunduğunuz bölge ve ülkeye göre bile değişebilir.

Biz yine fikir vermesi açısından Stackoverflow 2022 en popüler framework' ler anketine başvurduğumuzda sırasıyla;

• React
• Angular
• Vue

üçlüsünün ilk sıralarda olduğunu görüyoruz. Angular IT endüstri standartlarında A-Z'ye bütün parçaları içinde komple bir framework' tür. Yeni başlayanlar için biraz karmaşık gelebilir ve Typescript (Javascript'in type kontrol eden versiyonu) öğrenmeden başlamak çok anlamlı olmayabilir.

React markette en çok iş ilanı bulunan ve en popüler FrontEnd kütüphanesidir. Aynı zamanda en çok kaynağı bulabileceğiniz seçenektir.

Vue ise giderek poülerliği artan ve öğrenilmesi en kolay (tartışmaya açık görüşümüz 😄) FrontEnd Framework' üdür.

14. Stil İşini Bir Adım İleri Taşıyın

Sass “Syntactically Awesome Style Sheets” kelimelerinin kısaltılmışıdır ve dinamik CSS stil dosyaları oluşturmak için kullanılır. FrontEnd Developer olarak bir pozisyonda başladığınızda bir ihtimal bir CSS Preprocessors ile çalışmak durumunda kalabilirsiniz. Sass bu preprocessors' lardan en yaygın olanı. Hemen belirteyim ki modern frameworkler her geçen gün Sass yerine Javascript ile desteklenmiş CSS kütüphanelerine yönelmekte. Bu nedenle Sass'a aşina olacak kadar öğrenin ve zamanınızı daha çok CSS-First ve utility-first diye tabir edilen CSS frameworklerine ayırın.

CSS-First framework için Bootsrap,
utility-first framework içinse Tailwind ve Material UI iyi bir başlangıç olabilir.

15. Daha güvenli kod tipleri - Typescript

Typescript, Javascript'in bilinen eksiklerini gidermek için oluşturulmuş, içerisine güvenli kod tipleri (type safe) eklenmiş ve daha iyi geliştirme deneyimi sunan bir proglamlama dilidir. Aslında günün sonunda Typescript Javascript' ten başka bir şey değildir. Javascript' i zaten bildiğiniz için hızlı bir kursla hemen öğrenmeye başlayabilirsiniz.

16. Optimize edilmiş ve gelişmiş API Sorguları - GraphQL

GraphQL API için oluşturulmuş bir sorgu dilidir dersek yanlış olmaz. REST API aksine spesifik olarak istenen bilgiyi sunumcudan (API server) almak ve spesifik olarak istenen bir bilgiyi değiştirmek, manuple etmek için kullanılır. REST API ile kıyaslandığında daha esnektir ve istenen bilgi çok spesifik olarak belirlenebildiği için ağ üzerinde daha az yük oluşturur. 2022 yılında kullanımı giderek artan GraphQL kesinlikle öğrenmeye değer ve öğrenmeye bu hızlı kurs ile başlayabilirsiniz.

Yazının Sonu ama Yolun değil...

Öncelikle yazıyı sabırla buraya kadar okudu iseniz kendinizi tebrik etmelisiniz. Evet yol haritası yazımız sona erdi ama sizin yolculuğunuz daha yeni başlıyor.

FrontEnd Developer olmak ve IT sektörüne bu kariyer adımı ile başlamak 2022 yılında kendiniz için yapacağınız en iyi kararlardan biri olabilir.

Sabırla ve güçlü bir motivasyonla devam edin.

Unix temelli işletim sistemlerinde onlarca komut bulunur. Bu yazıda günlük hayatta en çok ihtiyaç duyacağınız komutlara değinmeğe çalıştım. Her ne kadar konuyu çok kullanılan komutlar olarak indirgesem de takdir edersiniz ki bir yazıda komutları tüm özellikleri ile anlatmak mümkün değil. Yine de terminal komutlarına yeni başlayan ve öğrenenler için iyi bir rehber olacağına inanıyorum.

• Öncelikle, temel birkaç husus...
• echo
• pwd
• ls
• cd
• mkdir
• touch
• cat
• > ve >>
• mv
• cp
• rm
• grep
• man
• history
• Bir bakışta tablosu

Öncelikle, temel bir kaç husus...

Devam eden başlıklarda açıklamaları ve örnekleri Linux referans alarak yapacağım. Ancak burada kullanılan terminal komutları hem Linux hem de macOS işletim sistemi için geçerlidir. Kimi zaman bazı komutların kullanımı işletim sistemine göre farklılık gösterse de her ikisi de unix tabanlı olduğu için çoğu komutun kullanımı aynıdır.

Geçerli Klasör (Working Directory)

Bu kavram içinde bulunduğunuz klasörü kasteder ve working directory ya da current directory olarak adlandırılır. Mesela Windows işletim sisteminde Belgelerim ve onun içinde Resimler klasörüne tıklarsanız sizin working directory niz "Resimlerim" klasörü olur. Tıpkı bunun gibi Linux içinde o anda işlem yaptığınız ya da bulunduğunuz klasör de bu şekilde adlandırılır.

Flags (Etiket)

Linux'ta birçok komut ek özellikler ile kullanılır. Bu özellikler ile o komutun çalışma şekli zenginleşir ya da değişir. Komutlara ek özellikler vermek için FLAG kullanılır (Buradaki anlamını etiket olarak çevirebiliriz). Flag' lar genellikle önlerinde tire (-) işareti ile kullanılır. Mesela ls komutu tek başına kullanılabildiği gibi ls -a şeklinde "a" flag ile de kullanılır ve -a flag tüm dosyaları, gizli dosyalar dahil listeler. Komutları sırası geldikçe açıklayacağım şimdilik flag' ın bir komuta ek özellik kazandırdığını bilelim yeter.

(*) wildcards

"*" işareti çoğu zaman komutlarla birlikte kullanılır. Bu joker bir karakterdir ve bir ya da birden çok karakter yerine kullanılabilir. Örneğin *.txt sonu .txt ile biten tüm dosyaları kasdeder. Sadece "*" kullanır isek bir klasör altındaki gizli dosyalar hariç tüm klasör ve dosyaları belirtir.

/ - Root Path (Kök-Ana Yol)

Windows işletim sisteminde varsayılan olarak ana klasör "C:\" klasörüdür. Aksine bir ayar yapılmadıkça bu hep böyledir. Windows dosyaları "C:\Windows" altında bulunur. Windows bilgisayarınıza yeni bir sürücü eklerseniz muhtemelen başka bir harfle mesela "D:\"  harfi ile görürsünüz.

Linux'ta ise bu şekilde bir harf sistemi yoktur. Bunun yerine bir root (kök) dizin vardır ve diğer klasörler de bu dizine göre konumlanır. Root dizin "/" ile gösterilir. Root dizin altında "/home", "/var", "/bin" gibi dizinler bulunur.

home (~) dizini

Linux işletim sisteminde kullanıcı yetkileri ve kullanıcı ağacı geniş bir konudur ve hatta ayrı bir yazının konusu olabilir. Bu nedenle şimdilik genel olarak iki tür kullanıcı bulunur diyebiliriz. Biri admin diğeri kullanıcı.

Her kullanıcının varsayılan olarak root dizini /home klasörü altında kullanıcı ismiyle kendi klasörleri bulunur. /home/<kullanıcıAdı>

Örneğin linux bilgisayarımızda biri izleogrenkodla diğeri kodman isminde iki kullanıcı olsun diyelim. Bu durumda ilk kullanıcı linux komut satırını açtığında varsayılan olarak /home/izleogrenkodla dizini altında kendini bulur. Aynı şekilde ikinci kullanıcı da bilgisayarı kullandığında /home/kodman dizini altında olduğunu görecektir. Her kullanıcının home dizini altındaki kendi klasörüne okuma ve yazma yetkisi vardır.

home klasörü tilde karakteri (~) ile gösterilir. Yukarıdaki izleogrenkodla kullanıcısı linux bilgisayarı kullanıcı adı ve parolası ile açıp komut satırına (terminal) gittiğinde aşağıdaki gibi bir ekranla karşılaşır.

myPc:~$

Relative Path(Referans Adres)

Sözlük anlamına baktığımızda relative yakın path ise yol anlamında kullanıldığını görürüz. Path işletim sisteminde dosya ve klasörün yolu ya da adresi olarak kullanılır. Relative Path ise içinde bulunduğumuz klasöre (Working Directory) göre başka bir klasörü tarif etmek için kullanılır. Örneğin aşağıdaki şemaya bakalım.

/home/izleogrenkodla/depom

/home/izleogrenkodla/depom/filmler
   |--Avatar.mp4
   |--StarWars.mp4
   
/home/izleogrenkodla/depom/resimler
   |--cicek.jpg
   |--rozet.jpg

Depom klasörü altında "filmler" ve "resimler" olmak üzere iki tane klasör var. Her klasörün altında da dosyalar bulunuyor.

Diyelim ki "filmler" klasörü içindeyiz. bu durumda bulunduğumuz klasörü /home/izleogrenkodla/depom/filmler şeklinde tam yoluyla (absolute path) gösterebileceğimiz gibi ./ şeklinde referans ile de gösterebiliriz. Linux'ta . bulunulan klasör ya da working directory 'yi belirtir.

Yine filmler klasörü içindeyiz. Bu defa bir yerine iki nokta kullanır isek yani ../ şeklinde gösterir isek bu da bulunulan klasörün bir üst klasörünü simgeler. Bu durumda bir üst klasör /depom klasörüdür. Yani filmler klasörü içinde ../ yazmak açık olarak /home/izleogrenkodla/depom yazmakla aynı şeydir. Eğer
../resimler yazarsanız bu da tahmin edebileceğiniz gibi /home/izleogrenkodla/depom/resimler ile aynı adresi belirtir. İşte bulunduğumuz klasöre göre başka klasörleri bu ./ ve ../ şeklinde göstermeye Relative Path ya da referans adres gösterimi denir. Bu husus aşağıda örneklerle incelendiğinde daha iyi anlaşılacaktır.

echo

Bir vadiye gidip bağırarak bir şey söylerseniz, size sesiniz geri döner ve yankı yaptı dersiniz ya da eko yaptı dersiniz. Zaten ingilizce de echo yankı anlamına gelir.

Linux komutu olarak da echo benzer şekilde davranır ve ekrana bir metin yazdırmak için kullanılır. echo komutundan sonra bir iki kelime yazıp enter tuşuna basarsanız, kelimelerin ekranınıza yazdırıldığını görürsünüz.

myPc:~$ echo Merhaba!
Merhaba!

echo komutu genelde bir çevresel değişkeni (environmental variable) ekrana yazdırmak için kullanılır. Environmental variable konusuna daha sonra değineceğiz.

echo komutu ayrıca komut satırı kodlama (bash script) içinde bir ifadeyi yazdırmak için de kullanılır.

pwd

pwd komutu "print working directory" (yazdır geçerli klasör) kelimelerinin baş harflerinden oluşmuştur ve o anda bulunduğunuz klasörün tam adresini verir.

myPc:~$ pwd
/home/izleogrenkodla

ls

list kelimesi liste yada listelemek anlamlarına sahiptir. Linux komutu olarak "list" kısaltılmış hali ile ls olarak kullanılır ve bir klasör içeriğini ekranda listelemek için kullanılır.

myPc:~$ ls
depom liste.pdf video.mp4  

Yukarıda gördüğünüz gibi home klasöründe (~) biri ".mp4" biri de ".pdf" olmak üzere iki dosya ve "depom" adında da bir klasörümüz var.

ls komutu ile kullanabileceğiniz birkaç pratik flag bilmek işinizi kolaylaştırır. örneğin ls -l, dosya ve klasörleri alt alta sıralar ve daha okunaklıdır. Ayrıca dosya izin ve boyut bilgileri de görülür.

ls -a gizli dosyalar dahil bütün dosyaları listeler.

Flagları birleştirmek de mümkündür. Örneğin ls -la hem bütün dosyaları listeler hem de tek sütun alt alta listeler.

cd

change directory (değiştir dizin) kelimelerin baş harflerinden oluşan cd komutu adından da anlaşılacağı gibi bulunulan dizini değiştirir. cd hem relative path (referans adres) hem de absolute path (açık adres) ile çalışır. Yukarıdaki /depom klasör ağacına geri dönelim diyelim ki depom dizini working directory 'miz ve resimler dizinine gitmek istiyorsak cd kullanırız. Aşağıda relative path kullandık çünkü direkt resimler yazdık. Linux bu durumda geçerli dizinin içinde resimler klasörünü arar ve böyle bir dizin varsa dizini değiştirir. Yoksa "böyle bir dosya ya da klasör yok" uyarı mesajı verir.

myPc:~/depom$ cd resimler
myPc:~/depom/resimler$

Bulunulan dizinden bir üst dizine çıkmak için cd .. kullanırız. Hatırlayın yukarıda relative path' den bahsedeerken iki noktanın .. bir üst dizin olduğunu belirtmiştik.

myPc:~/depom/resimler$ cd ..
myPc:~/depom$

İsterseniz doğrudan tam adresi yazarak başka bir dizine de gidebilirsiniz.

myPc:~/depom$ cd /home/izleogrenkodla/depom/filmler
myPc:~/depom/filmler$

mkdir

make directory (yap dizin) kelimelerinin baş harflerinden oluşan mkdir komutu dizin oluşturmak için kullanılır. Örneğin depom dizini altında projeler isimli yeni bir dizin oluşturmak istersem mkdir projeler yazmam yeterli.

myPc:~/depom$ mkdir projeler 

Eğer depom dizininde dosya ve klasörleri listelersek projeler klasörünün oluşturulduğunu göreceğiz.

myPc:~/depom$ ls -l
drwxrwxr-x 2 izleogrenkodla izleogrenkodla 4096 Sep  9 21:19 filmler
drwxrwxr-x 2 izleogrenkodla izleogrenkodla 4096 Sep  9 21:31 projeler
drwxrwxr-x 2 izleogrenkodla izleogrenkodla 4096 Sep  9 21:11 resimler

touch

touch komutu yeni bir dosya oluşturmak için kullanılır. bu komuttan hemen sonra yeni dosyanın ismi ne olacaksa o yazılır.

myPc:~/depom$ touch yenidosya.txt
myPc:~/depom$ ls
filmler projeler resimler yenidosya.txt

cat

cat bir dosya içeriğini görüntülemek için kullanılır. Yukarıda yeni oluşturduğumuz yenidosya.txt dosyasını cat ile görüntülersek boş bir ekran elde ederiz. Çünkü henüz içeriği boş bir dosya. Ancak içi dolu bir dosyada cat komutu içeriği ekranda gösterecektir.

myPc:~/depom$ cat siir.txt
Ne içindeyim zamanın,

Ne de büsbütün dışında;

Yekpare, geniş bir anın

Parçalanmaz akışında.

> ve >>

> ve >> bir dosya içeriğini değiştirmek için kullanılır. Bu iki işaretten önce bir komut çalıştırılır ve komutun çıktısı bir dosya içeriğine kaydedilebilir. Örneğin echo komutu ile bir ifade yazdırılır ve bu ifade bir dosya içerisine kaydedilebilir. > her seferinde dosya içeriğini siler ve baştan yazar (overwrite). >> işareti ise doya içeriğini korur ve yeni verilen içeriği dosya sonuna ekler (edit).

myPc:~/depom$ echo "Nasılsın?" > yenidosya.txt
myPc:~/depom$ cat yenidosya.txt
Nasılsın?

myPc:~/depom$ echo "Merhaba Dünya!" > yenidosya.txt
myPc:~/depom$ cat yenidosya.txt
Merhaba Dünya!

Gördüğünüz gibi > işareti içeriği her seferinde sildi ve yeniden yazdı. Şu anda dosya içeriği "Merhaba Dünya!" Eğer bu içeriği tutarak sonuna bir şey eklemek ister isek >> işaretini kullanırız.

myPc:~/depom$ echo "Beni hatırla!" >> yenidosya.txt
myPc:~/depom$ cat yenidosya.txt
Merhaba Dünya!
Beni hatırla!

mv

ingilizce move (hareket et, ettir) kelimesinin kısa hali olan mv komutu dizin ve dosyaları kaynak (source) adresten hedef (target) adrese hareket ettirmek için kullanılır. Kullanımı mv <source> <target> şeklindedir. Aşağıdaki örnekleri inceleyelim.

# önce backups adında yeni dizin oluştur
myPc:~/depom$ mkdir backups
# projeler klasörünü backups klasörü altına taşı
myPc:~/depom$ mv projeler /backups/

# yenidosya.txt dosyasını filmler klasörü altına taşı.
myPc:~/depom$ mv yenidosya.txt filmler/

mv komutunu kes yapıştır gibi düşünebilirsiniz. Kaynaktaki dosya ve klasörleri kesip hedefe yapıştırır ya da taşır. Eğer aynı dizin içinde bir dosyayı yine aynı dizin içinde başka bir isimle taşırsak, mv komutu varolan dosyayı keser ve yeni isimle yapıştırır. Aslında bu dosyayı yeniden adlandırır (rename). Yani mv komutunu dosyaları yeniden adlandırmak için kullanabiliriz.

# geçerli klasörü filmler klasörü olarak değiştir.
myPc:~/depom$ cd filmler

# yenidosya.txt dosyası ismini değiştir.
myPc:~/depom/filmler$ mv yenidosya.txt benimdosyam.txt

cp

cp komutunun kullanımı mv komutuna çok benzer. cp adından da anlaşılacağı gibi dizin ve dosyaları kaynak adresten hedef adrese kopyalar. cp kaynak ve hedef olmak üzere iki parametre alır ve cp [flag] <kaynak hedef> şeklinde kullanılır. Flag' lar daha önce belirttiğim gibi değişik opsiyonlardır. Örneklerle birkaç senaryoyu inceleyelim.

• Aynı dizin içinde bir dosyayı kopyalamak

# cicek.jpg dosyasını kopyala ve aynı dizine başka isimle yapıştır.
myPc:~/depom/resimler$ cp cicek.jpg cicek_copy.jpg

• Dosyayı başka bir dizine kopyalamak

# Relative path ile dosyayı filmler dizinine kopyalamak
myPc:~/depom/resimler$ cp cickek.jpg ../filmler

# Absolute path ile dosyayı kopyalamak
myPc:~/depom$ cp resimler/cickek.jpg /home/izleogrenkodla/depom/backups

• Bir dizini başka bir dizine kopyalamak

# filmler klasörü ve tüm içeriğini kopyala
myPc:~/depom$ cp -R filmler filmler_copy

Yukarıdaki komut, depom dizini altında filmler_copy adlı yeni bir dizin oluşturur ardından filmler dizini içindeki tüm alt dizin ve dosyaları filmler_copy dizinine kopyalar.-R ya da -r opsiyonu recursive yani iç içe tüm klasör ve dosyalar demektir.

rm

rm ya da remove dizin ve dosyaları silmek için kullanılır. UYARI! tehlikeli bir komuttur ve dikkatli kullanılması gerekir. Önce depom klasörü altında beni_sil.txt isimli bir dosya oluşturalım. Daha sonra da o dosyayı silelim.

myPc:~/depom$ touch beni_sil.txt
myPc:~/depom$ ls


myPc:~/depom$ rm beni_sil.txt

rm komutu ile "*" wildcards' ı (joker karakterler) sıklıkla kullanılır. Örneğin depom klasörü içinde sonu .pdf ile biten tüm dosyaları silmek için aşağıdaki komutu kullanırız.

myPc:~/depom$ rm *.pdf

rm komutu dizinleri silmek için de kullanılır. Bu durumda -R ya da -r flag' ı kullanmak gerekir.

# backups dizinini ve tüm içeriğini sil.
myPc:~/depom$ rm -R backups

grep

Bir metin ya da bir komut sonucu içerisinde arama veya filtreleme yapmak için grep kullanılır. grep komutundan sonra aranmak isteden ifade belirtilir ve grep eşleşen tüm ifadeleri geri döndürür.

# siir.txt dosyası içerisinde "ma" kelimesini arama
myPc:~/depom$ grep ma siir.txt
Ne içindeyim zamanın,
Parçalanmaz akışında.

Yukarıda da görüldüğü gibi ilk satırdaki zamanın ve ikinci satırdaki Parçalanmaz kelimeleri "ma" kelimesini barındırdığı için grep komutu ile görüntülendi.

man

manual (kullanım klavuzu) kelimesine atıfta bulunan man komutu kendisinden sonra yazılacak komutun nasıl kullanıldığını gösterir. Ancak man çok detaylı ve uzun bir liste verebilir. Aşağıda komuttan sonra muhtemel elde edeceğiniz çıktının ilk birkaç satırı verilmiştir.

myPc:~/depom$ man ls
LS(1)

NAME
       ls - list directory contents

SYNOPSIS
       ls [OPTION]... [FILE]...

DESCRIPTION
       List information about the FILEs (the current directory by default).  Sort entries alphabetically if none of -cftuvSUX nor --sort is specified.

       Mandatory arguments to long options are mandatory for short options too.

       -a, --all
              do not ignore entries starting with .

       -A, --almost-all
              do not list implied . and ..

       --author
              with -l, print the author of each file

       . . .

history

history daha önce kullandığımız komutların listesini satır numaraları ile birlikte verir. Listedeki bir komutu yeniden kullanmak istediğinizde ünlem işareti ve satır numarasını yazmanız yeterlidir.

myPc:~/depom$ history
  640  echo "Beni Hatırla" >> yenidosya.txt
  641  cat yenidosya.txt
  642  ls
  643  mv yenidosya.txt resimler/
  644  cd depom
  645  copy -R * backups

myPc:~/depom$ !642
ls
filmler  filmler_copy  resimler  siir_copy.txt  siir.txt

Bir bakışta tablosu

Linux hem bulut hem de geliştirme ortamları için hiç şüphesiz en popüler işletim sistemi. Ayrıca StackOverflow anketlerinde de ard arda sürekli en çok tercih edilen platform ünavanına da sahip. Peki Linux'u bu kadar popüler yapan nedir?

Açık Kaynak (Open source)

Öncelikle Linux açık kaynak işletim sistemidir. Yani hemen hemen çoğu dağıtım ücretsizdir. Bu nedenle istediğiniz dağıtımı indirip kurabilir ve deneyebilirsiniz. Güncel Linux dağıtımlarını ve popülerlik sıralamasını distrowatch'tan takip edebilirsiniz. Masaüstünde benim kişisel tercihim Ubuntu, fakat bu tamamen tercih meselesi.

Daha Fazla Güvenlik ve Daha Fazla Mahremiyet

Linux açık kaynak olması ve çekirdek kodunun yüzler hatta binlerce kişi tarafından incelenmesi nedeniyle diğer işletim sistemlerine nazaran daha az açık içerir. Genellikle Linux için bir antivirüs programına ihtiyaç duymazsınız tabiki gerekli güvenlik önlemleri her işletim sisteminde olduğu gibi Linux için de alınmalıdır.

Linux işletim sisteminde siz istemediğiniz sürece sizin bilgilerinizi toplayan ve hemen her hareketinizi depolayan programlar bulunmaz dolayısıyla mahremiyet daha ön plandadır.

Onlarca bedava araç/yazılım

Gerek masaüstü sürümleri ve gerekse sunucu sürümleri olsun, Linux kurduğunuz anda onlarca yazılıma bedava sahip olursunuz. Office yazılımı için para ya da video editor için para ödemezsiniz.

Linux her yerde

Evet Linux yapısı gereği hemen her ortamda ve donanımda çalışır. Bu nedenle en küçük cihazdan süper bilgisayarlara Linux'u görebilirsiniz. Bu evinizdeki bir modem olabildiği gibi akıllı TV nizdeki işletim sistemi ya da yeni arabanızın yönetim sistemi olabilir.

Daha az donanım daha çok performans

Linux Windows işletim sistemi ile kıyaslandığında daha az donanım gereksinimi ister. Elbette değişik Linux dağıtımları ve değişik masaüstü sürümleri donanım değişiklikleri gösterir. Ancak Windows ile kıyaslandığında bu ihtiyaç çok daha azdır. Hemen her yeni çıkan Windows sürümü sizden son donanım gereksinimlerini istese de çok eski bilgisayarlarınıza bile uygun bir Linux dağıtımı bulup kurabilirsiniz.

Sunucular (Server) için vazgeçilmez seçenek

Linux kişisel masaüstü kullanımı için geniş bir yelpazede seçenek sunmakla birlikte sunumcular için de bir numaralı tercih edilen işletim sistemidir. Bugün gerek yerel ortamlarda (on-premise) ve gerekse bulut ortamlarında çoğu sunumcu Linux ile çalışmaktadır. Ayrıca en çok tercih edilen nginx, Apache ve caddy gibi web sunumcu yazılımları da Linux içine doğmuştur ve Linux ile çalışır.

Ençok tercih edilen sunumcu dağıtımlarının başında ubuntu ve centos gelmektedir. Ancak masaüstünde olduğu gibi sunumcu sürümlerinde de birçok iyi alternatif mevcuttur.

Geliştirme (Development) Ortamının Kalbi

DevOps araçlarının çoğu Linux işletim sistemi gerektirir ya da çoğu yeni araç önce Linux için geliştirilir ve gerekirse ardından Windows sürümü çıkarılır.

Bugün sıkça kullanılan container platformu olan docker, Linux içinde doğmuştur ve sonradan Windows'u desteklemiştir.

Otomasyon aracı olan Ansible sadece Linux üzerine yönetim aracı olarak kurulabilir. Ansible Windows makineleri uzaktan kontrol etse bile ana yönetim terminali Linux olmak zorundadır.

Container yönetim aracı olan Kubernetes sadece Linux platformlarında çalışır. Bugün modern geliştirme mimarileri ve mikro servisler tamamen Kubernetes ve benzeri container orkestrasyon sistemleri üzerine kuruludur.

"IT kariyerine nereden başlamalıyım?" bu alanda bir kariyer yapmak isteyenlerin mutemelen ilk sorduğu sorudur. Bu konuda bir nebze yardımcı olabilmek ve alternatif bir rehber oluşturmak maksadıyla Yol Haritam isimli bir sayfa hazırladık.

Sayfaya buradan ulaşabilirsiniz.